Khi mới vào tiền điện tử, bạn sẽ gặp rất nhiều thuật ngữ lạ. Nhưng có hai cái mà bạn nhất định phải hiểu rõ: long và short. Chúng là nền tảng của mọi chiến lược giao dịch, từ đơn giản đến phức tạp.

Thực ra, nguồn gốc của hai từ này khá thú vị. Theo tài liệu lịch sử, chúng lần đầu xuất hiện trong các tạp chí thương mại từ thế kỷ 19. Ý tưởng rất đơn giản: "long" (dài) vì bạn phải chờ đợi lâu để giá tăng, còn "short" (ngắn) vì bạn có thể lấy lợi nhuận nhanh hơn khi giá giảm.

Vậy thực chất của long và short là gì? Nói một cách đơn giản, long là bạn cược vào sự tăng giá, short là bạn cược vào sự giảm giá. Khi bạn mở vị thế long, bạn mua tài sản ở giá hiện tại và hy vọng bán nó với giá cao hơn sau. Ví dụ, token nào đó hiện là 100 đô la, bạn tin nó sẽ lên 150 đô la, thì bạn mua và chờ. Lợi nhuận là chênh lệch giữa hai giá.

Ngược lại, khi mở short, bạn vay tài sản từ sàn giao dịch, bán ngay ở giá hiện tại, rồi chờ giá giảm để mua lại rẻ hơn. Giả sử Bitcoin hiện 61.000 đô la, bạn tin nó sẽ xuống 59.000 đô la. Bạn vay một Bitcoin, bán ngay, rồi chờ. Khi giá xuống, bạn mua lại và trả lại sàn. Lợi nhuận là 2.000 đô la (trừ phí vay). Nghe có vẻ phức tạp nhưng thực tế tất cả diễn ra trong vài giây trên nền tảng.

Có hai nhóm người chính trên thị trường: bò đực và gấu. Bò đực là những ai tin thị trường sẽ tăng, nên họ mở vị thế long, mua tài sản và đẩy giá lên. Gấu thì ngược lại, tin giá sẽ giảm, nên short và buộc giá phải xuống. Từ hai nhóm này mà ra khái niệm thị trường tăng giá (bull market) và thị trường giảm giá (bear market).

Muốn giảm rủi ro, bạn có thể dùng phòng ngừa (hedging). Cách đơn nhất là mở hai vị thế đối lập. Ví dụ, bạn long 2 Bitcoin, nhưng cũng short 1 Bitcoin để bảo vệ. Nếu giá tăng từ 30.000 lên 40.000, lợi nhuận là (2-1) x 10.000 = 10.000 đô la. Nếu giá giảm xuống 25.000, lỗ là (2-1) x (-5.000) = -5.000 đô la. Bạn đã cắt lỗ từ 10.000 xuống 5.000. Tuy nhiên, "bảo hiểm" này cũng có giá - bạn mất đi một nửa lợi nhuận tiềm năng.

Hợp đồng tương lai là công cụ phổ biến để mở long hoặc short. Chúng cho phép bạn kiếm tiền từ biến động giá mà không cần sở hữu tài sản thực. Trong crypto, hợp đồng vĩnh viễn (perpetual futures) và hợp đồng thanh toán tiền mặt (cash-settled) là hai loại phổ biến nhất. Vĩnh viễn có nghĩa là không có ngày đáo hạn, bạn có thể giữ vị thế bao lâu tùy thích. Thanh toán tiền mặt có nghĩa là bạn chỉ nhận chênh lệch giá, không nhận tài sản thực. Để duy trì vị thế, bạn phải trả phí tài trợ định kỳ.

Có một rủi ro lớn gọi là thanh lý. Nếu giá đảo chiều mạnh, ký quỹ (margin) của bạn có thể không đủ. Lúc đó sàn giao dịch sẽ gửi margin call - yêu cầu bạn thêm tiền. Nếu không, vị thế sẽ tự động bị đóng. Để tránh, bạn cần quản lý rủi ro tốt và theo dõi các vị thế thường xuyên.

Khi dùng long và short, cần nhớ rằng long dễ hiểu hơn vì nó giống như mua bình thường. Short phức tạp hơn và thường phản trực giác. Ngoài ra, giá giảm thường nhanh và khó dự đoán hơn giá tăng. Nhiều người dùng đòn bẩy (leverage) để tối đa hóa lợi nhuận, nhưng điều này cũng tối đa hóa rủi ro. Vay tiền không chỉ mang lợi nhuận tiềm năng lớn hơn mà còn yêu cầu giám sát liên tục.

Tóm lại, long và short là hai công cụ cơ bản để giao dịch. Bạn chọn long hay short tùy thuộc vào dự báo giá của mình. Hợp đồng tương lai và các công cụ phái sinh khác giúp bạn thực hiện chiến lược này mà không cần sở hữu tài sản thực. Nhưng hãy nhớ: công cụ mạnh mẽ luôn kèm theo rủi ro cao. Quản lý rủi ro tốt là chìa khóa để sống sót lâu dài trong thị trường này.