Dòng tiền: Công cụ mà nhà đầu tư cần biết để không bị lừa

Ngân sách tài chính của công ty có 3 phần chính mà nhà đầu tư cần nghiên cứu bao gồm: Bảng cân đối kế toán (Balance Sheet), Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Income Statement), và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Cash Flow Statement). Phần đầu cho biết công ty có bao nhiêu tài sản, phần thứ hai cho biết lợi nhuận đạt được bao nhiêu, nhưng phần thứ ba là công cụ để tiết lộ sự thật về sức khỏe tài chính của công ty.

Tại sao Báo cáo lưu chuyển tiền tệ lại quan trọng hơn báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh? Bởi vì tiền mặt là thứ thực sự luân chuyển trong doanh nghiệp. Công ty có thể báo cáo lợi nhuận cao, nhưng nếu không có tiền mặt thực sự chảy vào, thì sau này có thể thất bại.

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ gồm những gì?

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ thể hiện sự biến động của toàn bộ tiền mặt trong công ty, chia thành 3 kênh:

1. Lưu chuyển tiền từ hoạt động kinh doanh (Operating Cash Flow)
Đây là tiền chảy vào từ việc bán hàng hóa/dịch vụ, và tiền chảy ra cho các chi phí vận hành như lương nhân viên, nguyên vật liệu, thuế, v.v. Phần này quan trọng nhất vì cho biết hoạt động chính của công ty có tạo ra tiền mặt thực sự hay không.

2. Lưu chuyển tiền từ hoạt động đầu tư (Investing Cash Flow)
Tiền chảy ra để mua máy móc, đất đai, tòa nhà, hoặc tiền chảy vào từ việc bán các tài sản này, mua chứng khoán, v.v. Phần này âm là bình thường đối với các công ty đang phát triển.

3. Lưu chuyển tiền từ hoạt động tài chính (Financing Cash Flow)
Tiền chảy vào từ vay nợ, phát hành cổ phiếu, và tiền chảy ra để trả nợ, trả cổ tức, mua lại cổ phiếu.

Những tín hiệu cảnh báo nhà đầu tư cần chú ý

Sai lầm 1: Chỉ nhìn vào con số cuối cùng
Công ty có thể báo cáo tổng tiền mặt dương rất lớn, nhưng nếu xem chi tiết, lưu chuyển tiền từ hoạt động kinh doanh lại âm, thì đây là dấu hiệu nguy hiểm vì số tiền đó đến từ việc bán tài sản (một lần) chứ không phải từ hoạt động chính.

Sai lầm 2: Nghĩ rằng đầu tư âm luôn xấu
Không đúng! Các công ty tăng trưởng tốt thường liên tục đầu tư vào máy móc, công nghệ. Lưu chuyển tiền từ hoạt động đầu tư âm là tín hiệu tích cực, cho thấy công ty đang chuẩn bị cạnh tranh trong tương lai.

Sai lầm 3: Không xem nguồn vay mượn đến từ đâu
Nếu công ty vay nhiều để trả cổ tức cho cổ đông, đây là dấu hiệu dòng tiền từ hoạt động kinh doanh không đủ, nguy hiểm đang đến gần.

Cách phân tích báo cáo lưu chuyển tiền tệ đúng cách

Bước 1: Kiểm tra nguồn gốc của tiền mặt
Tiền mặt nên chủ yếu đến từ hoạt động kinh doanh, không phải từ bán tài sản hoặc vay nợ. Tỷ lệ tốt là 60-70% đến từ hoạt động chính.

Bước 2: Xem xu hướng trong 3-5 năm
Một lần báo cáo không đủ để đánh giá. So sánh với năm trước để xem:

• Lưu chuyển tiền từ hoạt động kinh doanh tăng hay giảm?
• Chi đầu tư có đều đặn không?
• Tiền mặt còn lại có tăng lên không?

Bước 3: Tính toán Free Cash Flow
Là = Lưu chuyển tiền từ hoạt động kinh doanh - Chi đầu tư vào tài sản cố định
Chỉ số này cho biết công ty còn lại bao nhiêu tiền sau khi chi cho hoạt động, dùng để trả cổ tức, mua lại cổ phiếu hoặc trả nợ.

Nghiên cứu Microsoft: Công ty làm cho báo cáo lưu chuyển tiền tệ trở nên rõ ràng

Nếu xem Microsoft từ 2020-2023:

• Lưu chuyển tiền từ hoạt động kinh doanh: tăng từ 60 tỷ USD lên 87 tỷ USD, phần lớn đến từ doanh thu thực sự của doanh nghiệp. Đây là tín hiệu mạnh mẽ về sức khỏe.

• Chi đầu tư: giảm dần, chiếm khoảng 1/4 số tiền từ hoạt động kinh doanh. Điều này cho thấy Microsoft không cần đầu tư lớn để phát triển, là dấu hiệu của “moat” (đặc điểm cạnh tranh bền vững).

• Vay mượn: âm 40-50 tỷ USD, chủ yếu để mua lại cổ phiếu (Share Buyback), thể hiện công ty còn nhiều tiền mặt và muốn trả lại cho cổ đông.

Điều quan trọng: Free Cash Flow của Microsoft luôn duy trì ở mức 50-60 tỷ USD, thể hiện sức khỏe tài chính thực sự vững mạnh.

Nhà đầu tư nên làm gì?

Khi phân tích báo cáo lưu chuyển tiền tệ của công ty, cần nhớ:

1. Không chỉ nhìn vào con số cuối cùng, mà phải xem nguồn gốc của dòng tiền.

2. So sánh xu hướng qua nhiều năm, một lần không đủ để kết luận.

3. Xem tỷ lệ dòng tiền từ hoạt động kinh doanh so với chi đầu tư.

4. Kiểm tra Free Cash Flow — số tiền thực sự còn lại sau chi phí.

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ có thể phức tạp, nhưng nếu dành thời gian nghiên cứu, bạn sẽ có lợi thế hơn phần lớn nhà đầu tư. Bạn sẽ biết đâu là công ty có tiền mặt thực, đâu chỉ là số liệu đẹp để lừa dối. Đó chính là sự khác biệt giữa nhà đầu tư sinh lời và nhà đầu tư thua lỗ.