Thị trường giao ngay là gì? Làm sao để thực hiện giao dịch giao ngay?

Tổng quan

Giao dịch giao ngay là hình thức mua bán trực tiếp các công cụ tài chính và tài sản như tiền mã hóa, ngoại hối, cổ phiếu hoặc trái phiếu. Tài sản thường được chuyển giao ngay lập tức. Giao dịch này diễn ra trên thị trường giao ngay, có thể là trên sàn giao dịch hoặc qua thỏa thuận trực tiếp giữa các bên. Khi giao dịch trên thị trường giao ngay, bạn chỉ sử dụng tài sản mình đang sở hữu—không áp dụng đòn bẩy hay ký quỹ.

Các sàn giao dịch tập trung chịu trách nhiệm bảo đảm tuân thủ pháp lý, an ninh, lưu ký và nhiều yếu tố khác nhằm tạo sự thuận tiện cho người dùng. Đổi lại, sàn thu phí giao dịch. Các sàn phi tập trung cung cấp dịch vụ tương tự nhưng dựa vào hợp đồng thông minh trên blockchain.

Giới thiệu

Giao dịch giao ngay mang lại phương thức đầu tư và giao dịch đơn giản. Khi bắt đầu đầu tư vào tiền mã hóa, bạn thường sẽ thực hiện giao dịch đầu tiên trên thị trường giao ngay—chẳng hạn, mua tiền mã hóa theo giá thị trường và giữ lâu dài.

Thị trường giao ngay xuất hiện ở nhiều loại tài sản như tiền mã hóa, cổ phiếu, hàng hóa, ngoại hối và trái phiếu. Thực tế, bạn có thể quen thuộc với thị trường giao ngay và giao dịch giao ngay hơn bản thân nghĩ. Một số thị trường lớn như NASDAQ hoặc NYSE (Sở Giao dịch Chứng khoán New York) chính là thị trường giao ngay.

Thị trường giao ngay là gì?

Thị trường giao ngay là nơi công khai để mọi người giao dịch tài sản ngay lập tức. Người mua thanh toán bằng tiền pháp định hoặc phương tiện thanh toán khác để mua tài sản từ người bán. Việc chuyển giao tài sản thường diễn ra ngay, tuy nhiên tùy vào loại tài sản mà thời gian có thể khác nhau.

Thị trường giao ngay còn gọi là thị trường tiền mặt vì người tham gia phải thanh toán ngay. Thị trường này có nhiều hình thức và thường có sàn giao dịch đứng ra làm trung gian. Bạn cũng có thể giao dịch trực tiếp với người khác thông qua hình thức mua bán thỏa thuận (OTC).

Giao dịch giao ngay là gì?

Nhà giao dịch giao ngay tìm kiếm lợi nhuận bằng cách mua tài sản với kỳ vọng giá sẽ tăng. Khi giá tăng, họ bán tài sản trên thị trường giao ngay để thu lợi. Ngoài ra, giao dịch giao ngay còn cho phép bán khống—bán tài sản rồi mua lại khi giá giảm.

Giá thị trường hiện tại của tài sản gọi là giá giao ngay. Khi đặt lệnh thị trường trên sàn giao dịch, bạn có thể mua hoặc bán ngay với mức giá giao ngay tốt nhất tại thời điểm đó. Tuy nhiên, giá thị trường có thể thay đổi trong lúc lệnh được thực hiện, và không phải lúc nào cũng có đủ khối lượng để khớp toàn bộ lệnh ở giá mong muốn. Ví dụ, nếu bạn đặt mua 10 ETH theo giá giao ngay nhưng chỉ có 3 ETH sẵn sàng bán, bạn phải chấp nhận mua số còn lại ở mức giá khác.

Giá giao ngay thay đổi liên tục khi các lệnh được khớp. Với giao dịch giao ngay OTC, bạn có thể thỏa thuận trực tiếp với đối tác về số lượng và giá, không cần thông qua sổ lệnh.

Tùy loại tài sản, việc chuyển giao có thể diễn ra ngay hoặc trong vòng T+2 ngày (ngày giao dịch cộng hai ngày làm việc). Trước đây, cổ phiếu và chứng khoán phải chuyển phát giấy tờ vật lý. Thị trường ngoại hối từng cần giao tiền mặt, chuyển khoản hoặc gửi tiền. Ngày nay, với hệ thống số hóa, việc chuyển giao gần như tức thì. Thị trường tiền mã hóa hoạt động liên tục, cho phép giao dịch nhanh chóng. Tuy nhiên, giao dịch ngang hàng hoặc OTC có thể mất nhiều thời gian hơn để hoàn tất chuyển giao.

Sàn giao dịch và giao dịch mua bán thỏa thuận (OTC)

Giao dịch giao ngay không giới hạn ở một nền tảng nhất định. Đa số cá nhân thực hiện giao dịch qua sàn, nhưng bạn vẫn có thể giao dịch trực tiếp với người khác mà không cần trung gian. Đây chính là giao dịch thỏa thuận (OTC), mỗi thị trường giao ngay lại có đặc điểm riêng.

Sàn giao dịch tập trung

Sàn giao dịch tập trung và phi tập trung là hai loại chính. Sàn tập trung điều phối giao dịch các tài sản như tiền mã hóa, ngoại hối, hàng hóa, đóng vai trò trung gian giữa các bên và lưu ký tài sản. Để giao dịch, bạn cần nạp tiền pháp định hoặc tiền mã hóa vào tài khoản trên sàn.

Một sàn tập trung uy tín đảm bảo giao dịch suôn sẻ, đồng thời thực hiện các nghĩa vụ như tuân thủ pháp luật, xác minh KYC, định giá công bằng, bảo mật và bảo vệ khách hàng. Đổi lại, sàn thu phí trên mỗi giao dịch, niêm yết và các hoạt động khác. Nhờ vậy, sàn vẫn có thể có lợi nhuận cả khi thị trường tăng hay giảm, miễn là có đủ người dùng và khối lượng giao dịch.

Sàn giao dịch phi tập trung

Sàn giao dịch phi tập trung (DEX) phổ biến trong lĩnh vực tiền mã hóa. DEX cung cấp hầu hết các dịch vụ cơ bản như sàn tập trung nhưng sử dụng công nghệ blockchain để khớp lệnh. Thông thường, người dùng DEX không cần tạo tài khoản và có thể giao dịch trực tiếp mà không cần chuyển tài sản lên sàn.

Việc giao dịch được thực hiện trực tiếp từ ví cá nhân thông qua hợp đồng thông minh trên blockchain. Nhiều người dùng thích trải nghiệm DEX vì tính riêng tư và tự do cao hơn. Tuy nhiên, điều này đồng nghĩa với việc thiếu KYC và hỗ trợ khách hàng, có thể gây khó khăn nếu có sự cố.

Một số DEX dùng mô hình sổ lệnh, số khác dùng Nhà tạo lập thị trường tự động (AMM). AMM dùng hợp đồng thông minh để xác định giá, người mua hoán đổi token bằng quỹ trong pool thanh khoản. Nhà cung cấp thanh khoản nhận phí giao dịch từ người sử dụng pool.

Giao dịch mua bán thỏa thuận (OTC)

Giao dịch OTC là hình thức trao đổi tài sản tài chính và chứng khoán trực tiếp giữa các nhà môi giới, nhà giao dịch, đại lý. Giao dịch giao ngay trên thị trường OTC thường sử dụng các phương thức như gọi điện, nhắn tin tức thời để liên hệ.

Ưu điểm của OTC là không cần sổ lệnh. Khi giao dịch tài sản thanh khoản thấp như coin vốn hóa nhỏ, một lệnh lớn có thể gây trượt giá. Sàn không khớp đủ khối lượng ở giá mong muốn, bạn phải chấp nhận giá cao hơn để hoàn tất. Do đó, giao dịch OTC lớn thường nhận được mức giá tốt hơn.

Ngay cả tài sản thanh khoản cao như Bitcoin cũng gặp trượt giá nếu lệnh quá lớn, vì vậy các lệnh lớn vẫn nên ưu tiên OTC.

Sự khác biệt giữa thị trường giao ngay và thị trường hợp đồng tương lai

Thị trường giao ngay thực hiện giao dịch và chuyển giao gần như tức thì. Ngược lại, hợp đồng tương lai là thỏa thuận mua bán hàng hóa với mức giá xác định vào một thời điểm trong tương lai và thường thanh toán bằng tiền mặt khi đáo hạn, thay vì nhận tài sản thực tế.

Sự khác biệt giữa giao dịch giao ngay và giao dịch ký quỹ

Một số thị trường giao ngay có cung cấp giao dịch ký quỹ, nhưng đây là hai hình thức hoàn toàn khác biệt. Giao dịch giao ngay yêu cầu bạn mua và nhận tài sản ngay lập tức. Giao dịch ký quỹ cho phép vay vốn với lãi suất từ bên thứ ba để vào các vị thế lớn hơn, mang lại tiềm năng lợi nhuận cao hơn nhưng cũng gia tăng rủi ro thua lỗ, nên cần cẩn trọng để không mất toàn bộ vốn đầu tư ban đầu.

Ưu và nhược điểm của thị trường giao ngay

Mỗi phương thức giao dịch và chiến lược đều có thế mạnh và hạn chế riêng. Hiểu rõ điều này giúp bạn giảm rủi ro, tự tin khi giao dịch. Giao dịch giao ngay đơn giản nhưng vẫn có cả ưu điểm lẫn nhược điểm cần cân nhắc.

Ưu điểm của thị trường giao ngay

1. Giá minh bạch: Giá được công bố rõ ràng, chỉ phụ thuộc vào cung cầu. Khác với hợp đồng tương lai, nơi có nhiều giá tham chiếu và một số thị trường truyền thống còn bị ảnh hưởng bởi lãi suất hoặc yếu tố khác.

2. Đơn giản: Giao dịch giao ngay dễ tham gia nhờ quy tắc, phần thưởng và rủi ro minh bạch. Bạn có thể dễ dàng ước tính rủi ro dựa trên giá vào lệnh và giá hiện tại.

3. Linh hoạt: Có thể “mua rồi để đó”. Không cần lo bị gọi ký quỹ hay thanh lý vị thế như phái sinh hoặc ký quỹ. Bạn tùy ý vào/thoát lệnh, không phải liên tục theo dõi tài sản nếu không giao dịch ngắn hạn.

Nhược điểm của thị trường giao ngay

1. Khó khăn khi nhận tài sản vật lý: Tùy loại tài sản, bạn có thể phải nhận tài sản vật chất khó bảo quản, ví dụ mua dầu thô giao ngay phải nhận hàng thật. Với tiền mã hóa, bạn cần tự giữ an toàn cho token/coin. Nếu giao dịch phái sinh, bạn chỉ cần thanh toán bằng tiền mặt mà vẫn tiếp cận được tài sản.

2. Vấn đề ổn định: Đối với cá nhân/doanh nghiệp cần sự ổn định, thị trường giao ngay có thể gây khó khăn cho việc lập kế hoạch chi tiêu hoặc thu nhập, ví dụ doanh nghiệp cần ngoại tệ để hoạt động quốc tế.

3. Hạn chế về đòn bẩy: Lợi nhuận tiềm năng thấp hơn so với giao dịch hợp đồng tương lai hay ký quỹ vì bạn không thể tận dụng đòn bẩy để vào vị thế lớn.

Kết luận

Giao dịch giao ngay là hình thức phổ biến, đặc biệt cho người mới bắt đầu. Dù đơn giản, bạn vẫn nên tìm hiểu kỹ về ưu, nhược điểm và các chiến lược phù hợp. Ngoài kiến thức nền tảng, hãy kết hợp phân tích kỹ thuật, cơ bản và tâm lý để ra quyết định chính xác.

FAQ

Thị trường giao ngay là gì và sự khác biệt giữa giao dịch giao ngay với giao dịch hợp đồng tương lai?

Thị trường giao ngay cho phép trao đổi tài sản lập tức tại giá hiện hành và thanh toán ngay. Giao dịch hợp đồng tương lai là thỏa thuận mua/bán tài sản ở giá xác định vào tương lai. Khác biệt chính: giao ngay nhận tài sản thực, thanh toán ngay; hợp đồng tương lai là hợp đồng có đòn bẩy, có ngày đáo hạn.

Làm thế nào để giao dịch giao ngay? Người mới bắt đầu cần làm gì?

Người mới nên học kiến thức cơ bản, đăng ký tài khoản trên sàn, nạp tiền, chọn cặp giao dịch, đặt giá và khối lượng, thực hiện lệnh mua/bán. Hãy bắt đầu với số vốn nhỏ để trải nghiệm, tăng dần khi đã có kinh nghiệm.

Rủi ro của giao dịch giao ngay là gì và cách phòng tránh?

Rủi ro gồm thanh lý tài sản, an toàn tài khoản, biến động thị trường. Phòng tránh bằng cách kiểm soát quy mô lệnh, sử dụng lệnh dừng lỗ, bảo mật tài khoản, tuân thủ kỷ luật giao dịch. Quản lý rủi ro là yếu tố sống còn để thành công.

Giá giao ngay được xác định thế nào? Yếu tố nào ảnh hưởng giá giao ngay?

Giá giao ngay do cung cầu thực tế quyết định. Các yếu tố ảnh hưởng gồm thanh khoản, khối lượng giao dịch, biến động địa chính trị, chỉ số kinh tế, tâm lý thị trường. Khối lượng lớn giúp giá ổn định, cú sốc cung và yếu tố vĩ mô khiến giá biến động mạnh.

Cần trả những loại phí gì khi giao dịch giao ngay? Các thành phần chi phí gồm những gì?

Chi phí chủ yếu gồm phí giao dịch (tính theo phần trăm giá trị giao dịch), chủ yếu là phí maker/taker (thường từ 0,05% đến 0,1%). Ngoài ra có thể có phí mạng khi rút tiền và trượt giá khi thực hiện lệnh.

Ưu điểm của giao dịch giao ngay so với ký quỹ?

Giao dịch giao ngay ít rủi ro do chỉ dùng vốn thực, không đòn bẩy. Đơn giản, dễ hiểu, phù hợp người mới. Bạn nắm giữ tài sản trực tiếp, không lo thanh lý, an toàn với đầu tư dài hạn.