Xem xét tình hình khó khăn hiện tại của Mỹ, bề ngoài là tiền không đủ chi tiêu, nhưng sâu bên trong là một cuộc khủng hoảng mang tính hệ thống.

Quy mô nợ công vượt quá 34 nghìn tỷ USD, chi phí lãi vay đã trở thành khoản chi lớn nhất trong ngân sách chính phủ, thậm chí vượt qua chi tiêu quốc phòng. Ý nghĩa đằng sau con số này là gì? Chính phủ Mỹ đang trả giá cho những quyết định trong quá khứ, và con số này ngày càng trở nên nặng nề hơn.

**Ai đang kiểm soát mạch máu kinh tế của Mỹ?**

Các ông trùm tài chính trên phố Wall kiểm soát quyền định giá nền kinh tế của quốc gia này. BlackRock, JPMorgan Chase là những tổ chức, họ nắm giữ không chỉ tiền mặt mà còn là quyền định giá tài sản toàn cầu. Quy mô tài sản của các tập đoàn này đủ để sánh ngang với quốc gia, một quyết định của họ có thể ảnh hưởng đến sinh kế của hàng triệu người.

Mối quan hệ ràng buộc giữa hệ thống chính trị và vốn tài chính quyết định tình cảnh hiện tại của Mỹ. Chiến dịch tranh cử cần tiền, tiền này đến từ đâu? Từ phố Wall. Vì đã nhận tiền của giới tài chính, các chính trị gia tự nhiên phải phục vụ lợi ích của họ. Kết quả là, mỗi khi có đề xuất đánh thuế người giàu, tăng cường quản lý tài chính, nhóm vận động hành lang sẽ ngăn chặn ngay trong trứng nước tại Quốc hội.

**Người nghèo gánh chịu hậu quả, người giàu không hề hấn**

Điều này dẫn đến một hiện tượng đáng buồn. Chính phủ sẵn sàng cắt giảm các chương trình phúc lợi xã hội, để người nghèo phải sống lang thang ngoài đường, sẵn sàng để hệ thống y tế công cộng sụp đổ, sẵn sàng để sinh viên phải gánh khoản nợ học phí suốt đời, nhưng lại không muốn chạm vào tài sản của giới giàu có. Vốn đã bị bóp nghẹt sâu sắc trong hệ thống quyết định của quốc gia, chính phủ trở thành tay sai của giới tư bản.

Muốn giải quyết khủng hoảng tài chính, chính phủ thường chỉ có ba con đường: tăng thuế, cắt giảm chi tiêu hoặc in tiền. Nhưng hai con đường đầu đều bị các tập đoàn tài chính chặn đứng — tăng thuế thì sợ làm phật lòng giới chủ; cắt giảm chi tiêu thì gây bất mãn xã hội. Chính vì vậy, chính phủ chỉ còn cách in tiền một cách điên cuồng. Lạm phát sinh ra từ đó, tiền trong tay người dân ngày càng mất giá.

**Bài học lịch sử bị lãng quên**

Lật lại lịch sử Mỹ, tại sao các cải cách thời Roosevelt lại thành công? Vì có một nhà lãnh đạo chính trị mạnh mẽ, dám đối đầu trực diện với giới tư bản. Roosevelt đối mặt với tình trạng độc quyền của tư bản, ông không thỏa hiệp, mà thực hiện chính sách mới, xây dựng hệ thống an sinh xã hội, dùng thuế suất cao để điều chỉnh bất bình đẳng giàu nghèo. Thời đó, chính phủ Mỹ có quyền lực, có khả năng kiểm soát sự mở rộng vô trật tự của giới tư bản.

Còn bây giờ thì sao? Không còn tìm thấy người thứ hai như Roosevelt trên chính trường. Các chính trị gia đương đại chủ yếu quan tâm đến việc làm thế nào để tái đắc cử, làm thế nào để lấy lòng giới tài phiệt, không ai dám phá vỡ cấu trúc lợi ích hiện tại. Cải cách thuế bị bỏ ngỏ, thuế lợi tức từ vốn đầu tư bàn mãi không xong.

**Khủng hoảng nợ sẽ diễn biến ra sao?**

Nếu tình hình này không thay đổi, nợ công của Mỹ sẽ ngày càng lớn. Chính phủ để duy trì hoạt động, buộc phải vay liên tục từ Cục Dự trữ Liên bang, thực chất là đang vay mượn tín dụng dài hạn của quốc gia. Trong khi đó, vị thế của đồng USD như dự trữ tiền tệ toàn cầu dựa trên uy tín của quốc gia Mỹ.

Một khi thị trường phát hiện chính phủ Mỹ không còn khả năng trả nợ, không thể đánh thuế tầng lớp giàu có để giải quyết vấn đề, niềm tin vào đồng USD sẽ sụp đổ. Đây không chỉ là vấn đề kinh tế, mà còn có thể gây ra biến động trong hệ thống tài chính toàn cầu.

**Xung đột xã hội ngày càng gay gắt**

Nguy hiểm hơn là sự mở rộng của khoảng cách giàu nghèo dẫn đến sự chia rẽ trong xã hội. Một bên là các tỷ phú phố Wall nâng cao đỉnh cao của thị trường chứng khoán để ăn mừng, bên kia là các gia đình bình thường không đủ khả năng trang trải cuộc sống cơ bản, buộc phải liều lĩnh. Khi nghèo đói và tuyệt vọng tích tụ đến mức độ nhất định, bất kỳ lực lượng cảnh sát hay quân đội nào cũng không thể kiểm soát nổi các cuộc rối loạn sắp xảy ra.

Lịch sử dạy rằng, khi của cải của một quốc gia tập trung cao độ vào số ít người, trong khi phần lớn dân chúng ngày càng sống trong điều kiện tồi tệ hơn, thì xung đột xã hội trở thành điều tất yếu.

**Vẻ mặt giả tạo của chính trị hai đảng**

Chính quyền Dân chủ và Cộng hòa dường như chỉ là cuộc cạnh tranh về chính sách, thực chất là cuộc đấu tranh lợi ích của các tập đoàn tư bản khác nhau. Dù ai nắm quyền, cũng đều phải phục tùng các nhóm lợi ích của giới tài phiệt, lợi ích của tầng lớp dưới luôn không nằm trong chương trình nghị sự. Kết quả là, thay đổi đảng cầm quyền, cuộc sống của người nghèo vẫn không có gì thay đổi căn bản, nợ công ngày càng tăng.

**Khủng hoảng hệ thống không có lối thoát**

Hệ thống hiện tại của Mỹ đã mất khả năng tự sửa chữa. Để thực sự giải quyết đống rác rưởi này, cần phải làm cho dòng chảy của cải được lưu thông, để tầng lớp sở hữu khối tài sản khổng lồ gánh vác trách nhiệm xã hội xứng đáng. Nhưng trong cấu trúc chính trị kinh tế hiện tại, điều này gần như là nhiệm vụ bất khả thi.

Chỉ cần không có những người như Roosevelt dám tuyên chiến với giới tư bản, chính phủ Mỹ sẽ mãi mãi là một "con vịt què", chỉ biết nhìn dòng nợ ngày càng tăng, và các vết rạn trong xã hội ngày càng sâu sắc hơn.

Hiện tại, Mỹ như thế này: tiền của giới giàu bị khóa trong các biệt thự xa hoa và tài khoản ở nước ngoài, sự phẫn nộ của tầng lớp cơ sở tích tụ trong các con phố, chính phủ kẹt giữa, lảo đảo trên vách đá nợ nần. Đó chính là bức tranh chân thực nhất về nước Mỹ ngày nay.