Cổ phiếu và tài sản tại sao lại thay đổi giá? Cầu và cung câu trả lời bạn cần biết

Khi bạn mở nền tảng giao dịch để xem cổ phiếu, crypto hoặc các tài sản tài chính khác và thấy giá liên tục biến động lên xuống trong suốt cả ngày, bạn có tự hỏi điều gì đang thúc đẩy nó không? Câu trả lời là cung và cầu — những lực lượng ảnh hưởng đến mọi biến động trên thị trường tài chính. Hiểu nguyên lý cơ bản này không chỉ giúp bạn dự đoán giá chính xác hơn mà còn là chìa khóa quan trọng để đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả.

Cung và cầu được xác định bởi điều gì

Trước khi áp dụng lý thuyết kinh tế vào thực tế, chúng ta cần hiểu rõ cầu là gì và cung là gì. Hãy xem xét theo cách đơn giản trước.

Cầu (Demand) là mong muốn mua

Cầu là lực mua của nhà đầu tư, là lượng cổ phiếu hoặc tài sản mà mọi người muốn sở hữu ở các mức giá khác nhau. Nếu giá giảm, sẽ có nhiều người hơn muốn mua (cầu tăng lên), và ngược lại, khi giá cao, nhu cầu mua giảm.

Quy luật của cầu quy định rằng: Giá cao = giảm mua | Giá thấp = tăng mua. Đây là mối quan hệ nghịch biến xuất phát từ hai yếu tố: hiệu quả của thu nhập (khi giá giảm, tiền của bạn có sức mua lớn hơn) và hiệu quả của sự thay thế (khi cổ phiếu này giảm, bạn có thể chuyển từ mua cổ phiếu khác sang mua cổ phiếu này).

Các yếu tố khác ảnh hưởng đến cầu gồm: kết quả hoạt động của công ty, tăng trưởng kinh tế, thanh khoản thị trường, niềm tin của nhà đầu tư, thậm chí là các tin tốt hoặc tin xấu có thể thay đổi hướng đầu tư.

Cung (Supply) là mong muốn bán

Cung là lực bán trên thị trường, là lượng tài sản mà chủ sở hữu sẵn sàng chào bán ở các mức giá khác nhau. Khi giá tăng, người bán sẵn sàng bán nhiều hơn (cung tăng), còn khi giá thấp, họ sẽ chần chừ hoặc bán ít hơn.

Quy luật của cung quy định rằng: Mối quan hệ này là tỷ lệ thuận: Giá cao = bán ra nhiều hơn | Giá thấp = bán ra ít hơn.

Các yếu tố ảnh hưởng đến cung gồm: chi phí sản xuất hoặc vận hành, chính sách của công ty (tăng vốn hoặc mua lại cổ phiếu), số lượng đối thủ cạnh tranh trên thị trường, phát triển công nghệ, dự báo giá trong tương lai của người bán.

Cân bằng (Equilibrium) là mức giá thực tế

Chỉ riêng cầu hoặc cung không thể xác định giá. Giá thực tế trong thị trường là điểm cân bằng nơi lực mua và lực bán gặp nhau. Tại điểm này, giá có xu hướng ổn định vì:

• Nếu giá cao hơn mức cân bằng, sẽ có quá nhiều tài sản bán ra, làm giá giảm về điểm cân bằng.
• Nếu giá thấp hơn mức cân bằng, cầu vượt cung, đẩy giá lên.

Đây là lý do tại sao việc hiểu rõ cầu và cung rất quan trọng. Nếu bạn có thể dự đoán sự thay đổi của hai lực lượng này, bạn có thể dự đoán giá trong tương lai.

Điều gì thúc đẩy cầu và cung trên thị trường tài chính

Trên thị trường cổ phiếu và các thị trường tài sản chung, các yếu tố ảnh hưởng đến cầu thường đến từ bên ngoài, trong khi cung thường do các công ty kiểm soát.

Tại sao cầu thay đổi? Khi lãi suất thấp, nhà đầu tư có xu hướng mua nhiều cổ phiếu hơn để kiếm lợi nhuận. Khi kinh tế khởi sắc, nhà đầu tư tự tin hơn, an toàn hơn. Khi có tin đồn rằng công ty sẽ làm ăn tốt, ai cũng muốn mua. Giá trị tiền tăng lên (nhiều tiền hơn), giúp mọi người có nhiều vốn để đầu tư.

Tại sao cung thay đổi? Khi công ty phát hành IPO, cổ phiếu mới ra thị trường, cung tăng lên. Khi công ty mua lại cổ phiếu (Buyback) (tăng mua lại cổ phiếu), lượng cổ phiếu trên thị trường giảm, cung giảm. Chính sách của chính phủ hoặc cơ quan quản lý có thể tạo điều kiện hoặc hạn chế công ty trong việc bán cổ phiếu.

Tất cả các yếu tố này phối hợp hoạt động: tăng trưởng kinh tế tốt (cầu cao) có thể thúc đẩy các công ty mới tham gia thị trường (cung cao). Hiểu rõ mối liên hệ này giúp bạn phân tích thị trường chính xác hơn.

Từ lý thuyết đến thực chiến tại thị trường chứng khoán

Cổ phiếu là hàng hóa, do đó quy luật cung cầu hoàn toàn phù hợp. Nhà phân tích nhấn mạnh rằng, khi giá cổ phiếu giảm mạnh, đó là dấu hiệu của lực bán mạnh; khi giá tăng, đó là dấu hiệu của lực mua mạnh.

Phân tích cơ bản tập trung vào việc giá cổ phiếu phản ánh giá trị của công ty (Market Cap). Các yếu tố thay đổi dự báo lợi nhuận hoặc tiềm năng tăng trưởng sẽ ảnh hưởng đến cầu, lực bán hoặc giảm.

Trong phân tích kỹ thuật, các nhà giao dịch sử dụng các công cụ như:

Nến Nhật (Candlestick): Màu xanh thể hiện người mua thắng (đóng cửa cao hơn mở cửa), màu đỏ thể hiện người bán thắng (đóng cửa thấp hơn mở cửa). Doji cho thấy hai phe cân bằng.

Xu hướng giá (Trend): Nếu cổ phiếu liên tục tạo đỉnh mới, đó là tín hiệu lực mua mạnh; nếu liên tục tạo đáy mới, đó là lực bán mạnh.

Hỗ trợ và kháng cự (Support & Resistance): Hỗ trợ là mức giá mà lực mua sẵn sàng chặn đứng đà giảm, kháng cự là mức giá mà lực bán sẵn sàng cản trở đà tăng.

Chiến lược Demand Supply Zone trong giao dịch

Cách phổ biến nhất để áp dụng nguyên lý này là Demand Supply Zone — tìm điểm giá mất cân bằng (tăng hoặc giảm mạnh) rồi quay về tìm lại cân bằng mới.

Sự đảo chiều của giá (Reversal)

1) Đảo chiều tăng (Demand Zone Drop Base Rally - DBR): Cổ phiếu giảm nhanh do lực bán mạnh, tạo đáy. Khi giá thấp, lực mua quay lại, giá bắt đầu dao động trong phạm vi (Base). Khi có tin tốt, lực mua mạnh hơn, vượt qua vùng kháng cự rồi tăng mạnh. Nhà giao dịch có thể vào lệnh tại điểm phá vỡ này.

2) Đảo chiều giảm (Supply Zone Rally Base Drop - RBD): Cổ phiếu tăng nhanh do lực mua mạnh, tạo đỉnh. Khi giá cao, lực bán quay lại, giá dao động trong phạm vi. Khi có tin xấu, lực bán mạnh hơn, phá vỡ vùng hỗ trợ rồi giảm tiếp. Nhà giao dịch có thể bán tại điểm phá vỡ này.

Tiếp tục xu hướng (Continuation)

1) Xu hướng tăng tiếp tục (Rally Base Rally - RBR): Cổ phiếu tăng mạnh, vào vùng kháng cự, lực bán xuất hiện, giá dao động trong phạm vi. Khi tin tốt hoặc dòng tiền quay lại, lực mua mạnh hơn, vượt kháng cự rồi tiếp tục tăng.

2) Xu hướng giảm tiếp tục (Drop Base Drop - DBD): Cổ phiếu giảm mạnh, vào vùng hỗ trợ, lực mua quay lại, giá dao động trong phạm vi. Khi tin xấu hoặc lực bán mạnh hơn, phá vỡ hỗ trợ rồi giảm tiếp.

Tóm tắt ứng dụng cầu cung

Tầm quan trọng của cầu cung trong thị trường tài chính là giúp chúng ta dự đoán hướng đi của giá. Cơ sở của mọi biến động giá là lực mua và lực bán luôn cạnh tranh để tạo ra trạng thái cân bằng mới. Nếu bạn nhận biết được điểm cầu vượt quá hoặc thiếu hụt, hoặc điểm cung vượt quá hoặc thiếu hụt, bạn đã sẵn sàng để ra quyết định.

Đây chính là lý do tại sao các nhà giao dịch và nhà đầu tư thành công luôn theo dõi cầu, cung và cân bằng. Dù dùng phương pháp phân tích nào, mọi người đều tìm kiếm tín hiệu của sự thay đổi trong trạng thái cân bằng đó — chỉ để xác định thời điểm ra vào hợp lý. Việc phân tích dựa trên dữ liệu giá thực và luyện tập giao dịch sẽ giúp bạn nhìn rõ hơn hoạt động của hai lực lượng này.