Cầu và cung: Hai lực đẩy thị trường tài chính và sự khác biệt mà nhà giao dịch cần biết

Nếu bạn là nhà đầu tư mới trên thị trường chứng khoán, có thể bạn đã nghe nhiều về “cung và cầu”. Hai thuật ngữ này có vẻ phức tạp nhưng thực chất là các nguyên tắc cơ bản giải thích cách giá biến động. Hiểu rõ chúng, bạn sẽ có quan điểm rõ ràng hơn trong quyết định mua bán.

Cung và cầu: sự khác biệt cơ bản

Đơn giản là, cầu (Demand) là nhu cầu mua, còn cung (Supply) là nhu cầu bán. Cả hai đều di chuyển theo hướng ngược nhau.

Cầu (Demand) là lượng hàng hóa mà người mua muốn mua ở các mức giá khác nhau. Khi giá giảm, người tiêu dùng muốn mua nhiều hơn. Tại sao? Vì tiền của bạn có giá trị hơn (Income Effect). Và so với các mặt hàng khác, giá rẻ hơn (Substitution Effect). Ngược lại, nếu giá tăng, nhu cầu mua sẽ giảm. Đây gọi là “quy luật cầu”.

Cung (Supply) là lượng hàng hóa mà người bán sẵn sàng cung cấp ở các mức giá khác nhau. Cung di chuyển cùng chiều với giá, nghĩa là nếu giá tăng, người bán sẽ sản xuất hoặc cung cấp nhiều hơn vì hy vọng thu lợi nhiều hơn. Ngược lại, nếu giá giảm, lượng cung sẽ giảm. Đây gọi là “quy luật cung”.

Sự khác biệt quan trọng này thể hiện rằng, cầu và cung di chuyển theo hướng ngược nhau, gặp nhau tại điểm gọi là điểm cân bằng (Equilibrium).

Các yếu tố thúc đẩy cung và cầu

Các yếu tố thúc đẩy cầu

Nhu cầu mua không chỉ phụ thuộc vào giá, còn có các yếu tố khác như:

• Lãi suất: Khi ngân hàng trung ương giảm lãi suất, vay mượn rẻ hơn, mọi người có nhiều tiền hơn, làm tăng cầu trên thị trường chứng khoán.
• Thu nhập và việc làm: Nếu kinh tế phát triển, người có việc làm, thu nhập tăng, họ sẽ có khả năng đầu tư nhiều hơn.
• Niềm tin của nhà đầu tư: Tin tốt xuất hiện, mọi người tin rằng tương lai tốt, họ sẽ mua nhiều hơn.
• Kỳ vọng: Nếu nhà đầu tư nghĩ rằng giá sẽ còn tăng, họ sẽ mua ngay bây giờ.
• Nhu cầu thị trường: Khi có sản phẩm mới ra mắt hoặc các doanh nghiệp được chú ý, nhu cầu sẽ tăng lên.

Các yếu tố thúc đẩy cung

Lượng hàng hóa sẵn sàng cung cấp phụ thuộc vào:

• Chi phí sản xuất: Nếu chi phí giảm, nhà sản xuất có điều kiện cung cấp nhiều hơn.
• Công nghệ: Phát triển công nghệ mới giúp sản xuất nhiều hơn hoặc tiết kiệm chi phí.
• Chính sách của công ty: Mua lại cổ phiếu (Share Buyback) giảm lượng cổ phiếu trên thị trường, trong khi phát hành thêm (Rights Offering) sẽ tăng cung.
• Ghi danh trên sàn (IPO): Công ty mới phát hành cổ phiếu, tăng cung trên thị trường.
• Các quy định thị trường: Các quy định về nghiên cứu hoặc hạn chế bán hàng có thể giới hạn lượng cổ phiếu được phép cung cấp.

Điểm cân bằng: nơi cung và cầu gặp nhau

Điểm cân bằng (Equilibrium Point) là nơi đường cầu và đường cung cắt nhau. Tại đây, giá và khối lượng giao dịch sẽ dừng lại hoặc không thay đổi nếu không có yếu tố mới tác động.

Vậy điều gì xảy ra khi giá thay đổi?

Nếu giá tăng trên mức cân bằng:

• Người bán muốn cung cấp nhiều hơn (cung vượt quá)
• Người mua sẽ giảm lượng muốn mua
• Hàng tồn kho không bán hết, người bán phải giảm giá

Nếu giá giảm dưới mức cân bằng:

• Người mua muốn mua nhiều hơn (cầu vượt quá)
• Người bán giảm lượng cung
• Hàng thiếu hụt, khiến người mua sẵn sàng trả giá cao hơn

Hệ thống này khiến giá liên tục điều chỉnh trở về cân bằng, và trong thị trường chứng khoán cũng vậy.

Cầu và cung khi áp dụng vào thị trường chứng khoán

1. Quan điểm từ phân tích cơ bản (Fundamental Analysis)

Cổ phiếu là chứng khoán đại diện cho giá trị của công ty. Khi mọi người nghĩ rằng công ty sẽ phát triển tốt, cầu (Nhu cầu mua) sẽ tăng, giá cổ phiếu tăng. Ngược lại, nếu có tin xấu (Lợi nhuận giảm, năng lực sản xuất giảm), cung (Nhu cầu bán) sẽ đẩy giá xuống.

Các yếu tố ảnh hưởng đến cầu trong thị trường chứng khoán:

• Lợi nhuận và dự báo kết quả kinh doanh quý
• Tăng trưởng kinh tế chung
• Chính sách lãi suất và thanh khoản hệ thống tài chính
• Niềm tin chung của thị trường

Các yếu tố ảnh hưởng đến cung:

• Chính sách của công ty (Mua lại cổ phiếu vs Phát hành thêm)
• Ghi danh mới
• Các hạn chế bán của cổ đông lớn

2. Quan điểm từ phân tích kỹ thuật (Technical Analysis)

Nhà giao dịch kỹ thuật sử dụng các công cụ để quan sát lực mua và lực bán:

Đọc biểu đồ nến (Candle Stick)

• Nến xanh (Đóng cửa cao hơn mở cửa): lực mua thắng, cầu mạnh
• Nến đỏ (Đóng cửa thấp hơn mở cửa): lực bán thắng, cung mạnh
• Doji (Mở và đóng gần như bằng nhau): hai phe cân bằng, không rõ xu hướng

Xu hướng giá (Market Trend)

• Nếu giá liên tục tạo đỉnh mới: cầu còn mạnh, đà tăng
• Nếu giá liên tục tạo đáy mới: cung còn mạnh, giá giảm
• Nếu giá dao động trong biên độ: hai phe cân bằng, chờ đợi yếu tố mới

Hỗ trợ và kháng cự (Support & Resistance)

• Hỗ trợ: điểm cầu (Người mua chờ mua), giá không xuống dưới
• Kháng cự: điểm cung (Người bán chờ bán), giá không vượt qua

Kỹ thuật Zone Cầu cung: Áp dụng vào giao dịch

Nhiều nhà giao dịch dùng kỹ thuật Zone Cầu cung để tìm điểm vào lệnh, chia thành 2 trường hợp:

Trường hợp 1: Giao dịch đảo chiều (Reversal)

Zone cầu - Drop Base Rally (DBR) [Giao dịch mua lên]

• Giá giảm mạnh (Drop) do cung dày đặc
• Sau đó, giá sideway trong vùng (Base) khi lực bán bắt đầu giảm, lực mua tăng
• Khi có tin tốt, giá vượt vùng trên, tăng mạnh (Rally)
• Nhà giao dịch mua tại điểm vượt vùng, đặt dừng lỗ dưới vùng

Zone cung - Rally Base Drop (RBD) [Giao dịch giảm xuống]

• Giá tăng nhanh (Rally) do cầu mạnh
• Sau đó, giá sideway trong vùng (Base) khi lực mua bắt đầu yếu, lực bán tăng
• Tin xấu xuất hiện, giá phá vùng dưới, giảm mạnh (Drop)
• Nhà giao dịch bán tại điểm phá vùng, đặt dừng lỗ trên vùng

Trường hợp 2: Giao dịch theo xu hướng (Continuation)

Rally Base Rally (RBR) [Tiếp tục tăng]

• Giá tăng mạnh lần đầu (Rally 1), rồi sideway trong vùng (Base)
• Lực mua mạnh trở lại, giá tiếp tục tăng (Rally 2)
• Nhà giao dịch mua tại vùng để theo xu hướng

Drop Base Drop (DBD) [Tiếp tục giảm]

• Giá giảm mạnh lần đầu (Drop 1), rồi sideway trong vùng (Base)
• Lực bán mạnh trở lại, giá giảm tiếp (Drop 2)
• Nhà giao dịch bán tại vùng để theo xu hướng giảm

Tận dụng sự khác biệt giữa cung và cầu

Khi đã hiểu rõ cung và cầu khác nhau như thế nào, bạn sẽ đọc thị trường tốt hơn:

1. Khi có tin tốt: cầu tăng, giá tăng, bạn có thể mua vào (Long)
2. Khi có tin xấu: cung tăng, giá giảm, nên tránh hoặc bán khống (Short)
3. Khi giá sideway trong vùng: giá đi qua đi lại, chờ đợi yếu tố mới, quan sát khối lượng giao dịch
4. Xem lực lượng đẩy (Volume): nếu khối lượng tăng, cho thấy có sự tranh chấp mạnh, chuẩn bị cho sự thay đổi

Tóm lại

Cung và cầu không chỉ là lý thuyết kinh tế trong phòng học, mà là các lực thật thúc đẩy giá trong thị trường mỗi ngày. Hiểu rõ sự khác biệt và mối quan hệ giữa chúng giúp nhà đầu tư, nhà giao dịch dự đoán giá, ra quyết định chính xác hơn.

Việc học về chúng quan trọng là phải áp dụng thực tế, không chỉ đọc lý thuyết. Bạn nên quan sát giá thực tế trên thị trường, để ý lực mua và bán di chuyển như thế nào. Làm được như vậy, cung và cầu sẽ trở thành công cụ hiệu quả cho hoạt động đầu tư của bạn.