## Giá trị khấu hao vs Chi phí khấu trừ: Tại sao nhà đầu tư cần biết?

Nếu bạn là nhà đầu tư nghiêm túc trong việc đọc báo cáo tài chính, hai từ này chắc chắn sẽ xuất hiện liên tục **giá trị khấu hao** (Depreciation) và chi phí khấu trừ (Amortization) là những điều nằm sau các con số lợi nhuận và doanh thu của công ty. Khi bạn hiểu rõ chúng rồi, việc phân tích EBIT và EBITDA sẽ dễ dàng hơn

### Giá trị khấu hao là gì thực ra?

Giá trị khấu hao không phải là mất tiền mặt, mà là phân bổ chi phí của tài sản hữu hình (tài sản hữu hình) theo tuổi thọ sử dụng. Nhân viên kế toán dùng phương pháp này để phản ánh rằng máy móc, tòa nhà hoặc phương tiện vận chuyển đó xuống cấp theo thời gian

**Ví dụ nóng bỏng**: Công ty mua máy tính giá 100.000 đồng, dự kiến sử dụng trong 5 năm. Mỗi năm, giá trị khấu hao sẽ là 20.000 đồng. Sẽ ghi nhận là chi phí trong báo cáo lợi nhuận và lỗ, mặc dù công ty không thực sự trả tiền trong năm đó

### Sự khác biệt cơ bản: Vật hữu hình vs Vật vô hình

**Giá trị khấu hao** áp dụng cho tài sản hữu hình:
- Phương tiện vận chuyển, tòa nhà, máy móc
- Thiết bị văn phòng, máy tính
- Nội thất và công trình xây dựng

**Chi phí khấu trừ** áp dụng cho tài sản vô hình:
- Bằng sáng chế, bản quyền
- Phần mềm máy tính
- Thương hiệu

Điểm giống nhau: Cả hai phương pháp đều phân bổ chi phí theo thời gian để phù hợp giữa chi phí và doanh thu thực tế phát sinh trong từng kỳ

### Các phương pháp tính giá trị khấu hao phổ biến: 4 cách

#### 1. Phương pháp đường thẳng (Straight-line Method)
Phương pháp đơn giản nhất, tính số tiền đều đặn mỗi năm

**Công thức**: (Giá trị ban đầu của tài sản - Giá trị còn lại) chia cho tuổi thọ sử dụng

Ưu điểm: Đơn giản, dễ hiểu
Nhược điểm: Không phản ánh nhanh sự mất giá trị trong giai đoạn đầu

#### 2. Phương pháp giảm dần hai lần (Double-Declining Balance)
Phương pháp này tăng tốc tính khấu hao trong năm đầu, là lựa chọn tốt cho doanh nghiệp muốn giảm thuế sớm hơn

Ưu điểm: Thu hồi vốn nhanh, giảm thuế cao hơn
Nhược điểm: Phức tạp hơn

#### 3. Phương pháp giảm dần theo số dư (Declining Balance)
Hình thức tương tự phương pháp giảm dần hai lần, nhưng tỷ lệ giảm không nhanh bằng

#### 4. Phương pháp theo số lượng sản phẩm (Units of Production)
Tính khấu hao dựa trên số lượng thực tế sử dụng, không theo thời gian

Phù hợp cho: Máy móc trong nhà máy, phương tiện vận tải

**Ví dụ**: Máy sản xuất ra 1 triệu đơn vị theo tuổi thọ. Nếu trong năm nay sản xuất 100.000 đơn vị, thì giá trị khấu hao là 1/10 của giá trị tài sản

### Chi phí khấu trừ: Vai trò thường bị bỏ qua

Chi phí khấu trừ đề cập đến việc phân bổ chi phí của tài sản vô hình hoặc khoản thanh toán theo kỳ hạn, chủ yếu dùng phương pháp đường thẳng

**Đối với tài sản vô hình**:
- Bằng sáng chế, máy móc giá 10.000 đồng, tuổi thọ 10 năm = khấu hao 1.000 đồng mỗi năm
- Bản quyền sáng tạo giá 50.000 đồng, dự kiến 5 năm = khấu hao 10.000 đồng mỗi năm

**Đối với khoản vay**:
- Khi bạn trả khoản vay mua ô tô 5.000 đồng/tháng, trong vài tháng đầu phần lớn là lãi
- Càng trả, phần gốc sẽ tăng lên, lãi sẽ giảm
- Mỗi tháng tổng số tiền vẫn giữ nguyên

### EBIT vs EBITDA: Tại sao lại khác nhau?

Đây là nơi giá trị khấu hao và chi phí khấu trừ đóng vai trò quan trọng trong phân tích

**EBIT** = Lợi nhuận trước lãi vay và thuế (Lợi nhuận trước lãi vay và thuế)
- **Bao gồm** giá trị khấu hao và chi phí khấu trừ là chi phí

**EBITDA** = Lợi nhuận trước lãi vay, thuế, khấu hao và chi phí khấu trừ
- **Loại bỏ** giá trị khấu hao và chi phí khấu trừ để xem lợi nhuận từ hoạt động "sạch"

**Tại sao phải loại EBITDA?**
- Các công ty có nhiều tài sản cố định (như khách sạn) sẽ có giá trị khấu hao cao
- Các công ty thuê tài sản (như các startup công nghệ) sẽ có giá trị khấu hao thấp
- Việc dùng EBITDA giúp so sánh công ty trong các ngành khác nhau công bằng hơn

### Tài sản nào mới tính được khấu hao?

Phải đáp ứng các điều kiện sau:
- Thuộc sở hữu thực sự của công ty
- Dùng trong hoạt động hoặc tạo doanh thu
- Có tuổi thọ xác định
- Dự kiến sử dụng lâu hơn 1 năm

**Có thể tính**: Ô tô, tòa nhà, máy móc, phần mềm, bản quyền

**Không thể tính**:
- Đất (không xuống cấp)
- Hàng hóa tích trữ (nghệ thuật, đồng xu)
- Trái phiếu, cổ phiếu
- Tài sản cá nhân

### Những điều nhà đầu tư cần ghi nhớ

Giá trị khấu hao và chi phí khấu trừ không phải là tiền mặt thực sự, mà là chi phí "tưởng tượng" trong sổ sách. Do đó:

- Khi đọc báo cáo tài chính, hãy xem **Báo cáo dòng tiền** (Cash Flow Statement) để biết rõ hơn
- Công ty có giá trị khấu hao cao có thể có xu hướng chi tiêu bảo trì lớn (chi phí ẩn)
- So sánh các công ty, ưu tiên xem EBITDA hơn EBIT để công bằng
- Công ty mới phát triển (chọn phương pháp giảm dần hai lần) sẽ có lợi thế giảm thuế nhiều hơn

Hiểu rõ các phương pháp này sẽ giúp bạn đọc báo cáo tài chính sâu hơn và đưa ra quyết định đầu tư thông minh hơn