Tại sao nhà đầu tư cần hiểu báo cáo lợi nhuận và lỗ: Hướng dẫn đọc Báo cáo lợi nhuận và lỗ theo phong cách chuyên nghiệp

Nếu bạn muốn đưa ra quyết định đầu tư thông minh, việc đọc hiểu Báo cáo Lãi lỗ (P&L Statement) là điều không thể thiếu. Tài liệu phân tích tài chính này cho bạn biết doanh nghiệp tạo doanh thu từ đâu, chi tiêu vào đâu, và lợi nhuận thực tế còn lại bao nhiêu trong khoảng thời gian xác định.

Báo cáo Lãi lỗ là ống kính nhìn thấy tình hình tài chính thực của doanh nghiệp

Profit and Loss Statement (P&L) hay Báo cáo Lãi lỗ là tài liệu tài chính chính, phản ánh toàn bộ kết quả hoạt động của doanh nghiệp trong khoảng thời gian xác định. Dù là tháng, quý hay năm tài chính. Tài liệu này cho thấy:

• Doanh nghiệp kiếm doanh thu từ đâu
• Chi tiêu tiền vào những gì
• Sau khi trừ toàn bộ chi phí, còn lãi hay lỗ

Đối với các nhà quản lý, báo cáo lãi lỗ giúp điều chỉnh chiến lược kinh doanh để có hiệu quả cao hơn. Đồng thời cũng giúp lập kế hoạch tăng trưởng trong tương lai tốt hơn.

Các thành phần chính của Profit and Loss Statement

Công thức cơ bản mà mọi học sinh kế toán đều nhớ là:

Tổng doanh thu (Total Revenue) − Tổng chi phí (Total Expenses) = Lãi lỗ

Nhưng trên thực tế, P&L phức tạp hơn nhiều, bởi vì nó chia doanh thu và chi phí thành nhiều cấp:

Doanh thu từ bán hàng và dịch vụ−Giá vốn hàng bán=Lợi nhuận gộp (Gross Profit)

Sau đó lấy lợi nhuận gộp trừ đi chi phí bán hàng và quản lý, sẽ được Lợi nhuận từ hoạt động (Operating Profit), phản ánh hiệu quả quản lý chung.

Sau đó, bước tiếp theo là trừ chi phí tài chính (chẳng hạn như lãi suất vay mượn), sẽ được Lợi nhuận trước thuế (EBT), và cuối cùng trừ toàn bộ thuế thu nhập, từ đó có đượcLợi nhuận ròng (Net Income), đây là lợi nhuận mà các cổ đông sẽ nhận được.

Tìm hiểu các mục quan trọng trong từng phần

Doanh thu (Revenue)

• Doanh thu chính (Operating Revenue): Tiền mà doanh nghiệp kiếm được từ bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ cho khách hàng. Đây là trái tim của kinh doanh.
• Doanh thu phụ (Non-operating Revenue): Tiền từ lãi suất tài khoản tiết kiệm, mua bán chứng chỉ, cho thuê, hoặc các doanh thu khác không liên quan đến hoạt động chính.

Chi phí (Expenses)

• Giá vốn hàng bán (Cost of Goods Sold): Giá vốn của hàng hóa, chi phí lao động, nguyên vật liệu, tất cả những gì liên quan đến sản xuất.
• Chi phí bán hàng: Quảng cáo, tiếp thị, vận chuyển, hoa hồng.
• Chi phí quản lý: Lương, tiền thuê văn phòng, đào tạo, và các chi phí khác liên quan đến quản lý.

Lợi nhuận ở mỗi cấp bộc lộ điều gì

Lợi nhuận gộp (Gross Profit) giúp bạn thấy doanh nghiệp có thể bán sản phẩm cao hơn chi phí hay không, và cao to cỡ nào. Nếu lợi nhuận gộp thấp, có thể là dấu hiệu rằng chi phí cao hoặc có vấn đề về quản lý sản xuất.

Lợi nhuận từ hoạt động cho thấy các hoạt động ngoài lõi (quản lý, bán hàng, quảng cáo) diễn ra như thế nào. Nếu lợi nhuận cấp này co lại, có thể là bởi chi phí tăng quá mức.

Lợi nhuận ròng (Net Profit) là con số cuối cùng mà nhà đầu tư chú ý nhiều nhất, bởi vì nó cho thấy sau khi trừ hết mọi thứ, doanh nghiệp này có thể thực sự tạo lợi nhuận cho cổ đông không.

Hai phương pháp lập báo cáo lãi lỗ phổ biến

Hình thức báo cáo (Report Form)

Hình thức này xếp chồng từ trên xuống dưới:

• Phần đầu: Tên công ty, tên báo cáo tài chính, khoảng thời gian
• Tiếp theo là mục doanh thu (thường gom lại tổng cộng)
• Sau đó là mục chi phí (thường gom lại tổng cộng)
• Cuối cùng tính chênh lệch = lãi hoặc lỗ

Ưu điểm: Dễ hiểu, trông giống như báo cáo tự nhiên, phù hợp để trình bày cho nhà quản lý hoặc chủ doanh nghiệp.

Hình thức kế toán (Account Form)

Hình thức này chia trang thành hai bên:

• Bên trái hiển thị chi phí
• Bên phải hiển thị doanh thu
• Ở cuối cùng, cả hai bên phải bằng nhau (doanh thu + lãi = chi phí)

Ưu điểm: Rõ ràng, tuân theo nguyên tắc kế toán quốc tế, được các cơ quan quản lý công nhân.

Cách đọc báo cáo lãi lỗ như một chuyên gia

Bước 1: Kiểm tra khoảng thời gian

Trước hết, hãy xem ngày hoàn thành báo cáo. Các doanh nghiệp khác nhau có thể chọn các thời điểm khác nhau. (theo tháng, theo quý, theo năm) Biết khoảng thời gian giúp bạn so sánh với khoảng thời gian trước đó, hoặc so sánh với đối thủ cạnh tranh.

Bước 2: Xem lãi hay lỗ

Khi thấy con số lợi nhuận ròng, hãy tự hỏi: Doanh nghiệp này kiếm tiền hay mất tiền? Thông tin này cho biết tình hình tài chính của doanh nghiệp ngay lập tức.

• Doanh thu > Chi phí = Có lãi ✓ Tốt
• Doanh thu < Chi phí = Có lỗ ✗ Cần cẩn trọng

Ví dụ, Ngân hàng Theo dõi Quốc gia năm 2565 có lợi nhuận ròng 191,077,634,015 baht, cho thấy ngân hàng kiếm được rất nhiều tiền.

Bước 3: Đánh giá nguồn gốc doanh thu

Đừng chỉ hài lòng khi thấy con số tổng doanh thu, hãy xem doanh thu đến từ đâu:

Ngân hàng Theo dõi Quốc gia có doanh thu từ 5 kênh:

• Lãi suất nhận từ cho vay (chính)
• Lợi nhuận từ đầu tư giao dịch ngoại hối
• Phí dịch vụ
• Lợi nhuận từ tỷ giá hối đoái
• Doanh thu khác

Nếu doanh thu đến từ một nguồn duy nhất, doanh nghiệp có thể rủi ro cao, nhưng nếu doanh thu được phân tán qua nhiều kênh, doanh nghiệp sẽ có tính ổn định tốt hơn.

Bước 4: Phân tích chi phí

Đây là nơi bạn có thể tìm thấy cơ hội giải quyết vấn đề. Nếu chi phí cao:

Ngân hàng Theo dõi Quốc gia có 4 loại chi phí:

• Lãi suất trả cho người gửi tiền
• Tổn thất từ đầu tư
• Lương và phúc lợi nhân viên
• Chi phí khác

Nhà quản lý giỏi sẽ tìm xem phần nào của chi phí có thể giảm xuống mà không làm giảm hiệu quả cung cấp dịch vụ.

Tại sao báo cáo lãi lỗ lại quan trọng

Đánh giá sức khỏe tài chính

P&L giống như kiểm tra sức khỏe cho doanh nghiệp. Nếu lợi nhuận ròng tăng, doanh nghiệp sẽ mạnh hơn. Nhưng nếu lợi nhuận giảm, hãy chú ý các tín hiệu cảnh báo.

Quyết định đầu tư một cách tỉnh táo

Nhà đầu tư sử dụng P&L để so sánh, doanh nghiệp nào tạo ra doanh thu nhiều hơn, sử dụng tiền khéo léo hơn, và cho lợi nhuận cao hơn. Thông tin này là cơ sở của quyết định.

Lập kế hoạch chiến lược dài hạn

Nếu bạn là nhà quản lý, P&L sẽ giúp bạn thấy cần phải điều chỉnh gì, để doanh nghiệp phát triển bền vững.

Kiểm tra hiệu quả

P&L giúp theo dõi xem tỷ suất lợi nhuận (Profit Margin) có tuân theo mục tiêu hay không. Doanh nghiệp có thể tạo ra doanh thu lớn, nhưng nếu tỷ suất lợi nhuận thấp, nó vẫn chưa đạt được thành công.

Những điểm cần lưu ý khi phân tích P&L

Mặc dù P&L cung cấp thông tin quan trọng, nhưng đừng chỉ phụ thuộc vào nó một mình:

• Xem thêm: So sánh P&L của nhiều khoảng thời gian, để xem xu hướng.
• Xem xét bối cảnh: Doanh nghiệp mới có thể có lỗ trong giai đoạn ban đầu, nhưng có thể có tiềm năng cao.
• Xem báo cáo tài chính khác: Bảng cân đối kế toán (Balance Sheet) và báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Cash Flow Statement) cũng quan trọng ngang nhau.
• Xem xét các yếu tố bên ngoài: Đặc điểm kinh doanh, đội ngũ quản lý, tình hình thị trường, công nghệ hỗ trợ, tất cả những điều này đều ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh.

Kết luận

Hiểu rõ Profit and Loss Statement là một trong những kỹ năng quan trọng nhất đối với nhà đầu tư và nhà quản lý. Bằng cách đọc P&L một cách chính xác, bạn sẽ nhìn thấy bản chất thực sự của doanh nghiệp, dù đó là điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội cải thiện, và tiềm năng tạo lợi nhuận.

Hãy nhớ rằng lợi nhuận thực không chỉ được đo bằng doanh thu đến vào, mà được đo bằng lợi nhuận ròng sau khi trừ toàn bộ chi phí. Báo cáo lãi lỗ là tài liệu cho biết điều này một cách rõ ràng. Hãy thử nghiên cứu P&L của doanh nghiệp mà bạn quan tâm, và bạn sẽ có thể đưa ra quyết định đầu tư tự tin hơn nhiều.