Hiểu về thị trường ngoại hối: Hướng dẫn toàn diện dành cho người mới bắt đầu giao dịch

Thị trường ngoại hối là điểm gặp gỡ chính của các ngân hàng, tổ chức và nhà đầu tư cá nhân trên toàn thế giới. Mỗi khi bạn chuyển đổi tiền tệ địa phương sang ngoại tệ khi đi du lịch hoặc thực hiện giao dịch tài chính bằng đồng tiền khác, bạn đang tham gia trực tiếp vào thị trường khổng lồ này. Tuy nhiên, các nhà giao dịch còn sử dụng nó như một công cụ đầu tư để tận dụng biến động liên tục của tỷ giá hối đoái. Thị trường Forex được xem là lớn nhất thế giới về khối lượng giao dịch và thanh khoản, với trung bình khối lượng giao dịch hàng ngày đạt 9.6 nghìn tỷ đô la theo các số liệu mới nhất vào tháng 4 năm 2025, vượt xa tổng khối lượng giao dịch của các thị trường chứng khoán toàn cầu cộng lại.

Thị trường ngoại hối là gì?

Từ “Forex” là viết tắt của Foreign Exchange, nghĩa là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi tiền tệ suốt ngày đêm giữa các cá nhân, tổ chức tài chính, chính phủ và ngân hàng trung ương trên toàn thế giới.

Giao dịch Forex về bản chất là quá trình mua một đồng tiền và bán đồng tiền khác cùng lúc, nhằm tận dụng sự biến động của tỷ giá giữa chúng. Khi giao dịch, bạn luôn giao dịch theo cặp tiền tệ như EUR/USD hoặc USD/JPY, trong đó đồng tiền đầu tiên là “đồng tiền cơ sở” và đồng thứ hai là “đồng tiền định giá”. Giá được công bố thể hiện số đơn vị của đồng tiền định giá cần để mua một đơn vị của đồng tiền cơ sở.

Thị trường này hoạt động qua một mạng lưới điện tử toàn cầu không có sàn giao dịch trung tâm, mở cửa 24 giờ mỗi ngày, năm ngày trong tuần. Các biến động của tiền tệ chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố kinh tế và chính trị như lãi suất, tăng trưởng kinh tế, lạm phát và ổn định chính trị địa lý.

Thông tin cơ bản về thị trường Forex:

• Thị trường lớn nhất thế giới: Khối lượng và thanh khoản của thị trường không thể so sánh với bất kỳ thị trường nào khác
• Giao dịch liên tục qua các cặp tiền: Tiền tệ không được mua hoặc bán riêng lẻ, mà luôn luôn so với đồng tiền khác
• Cơ hội hàng ngày liên tục: Nhờ thanh khoản cao và biến động nhanh, các nhà giao dịch có thể tận dụng các cơ hội hàng ngày để kiếm lợi từ biến động thị trường
• Không có trung tâm cố định: Không dựa vào một sàn giao dịch duy nhất mà dựa vào mạng lưới các tổ chức tài chính kết nối điện tử toàn cầu
• Giao dịch gần như liên tục: Mở cửa 5 ngày mỗi tuần trong 24 giờ nhờ luân phiên các phiên giao dịch tại các trung tâm tài chính chính: Sydney, Tokyo, London và New York

Cơ chế hoạt động của thị trường ngoại hối

Hoạt động của thị trường này khác với thị trường chứng khoán và hàng hóa, vì không có sàn trung tâm tập hợp các nhà giao dịch. Thay vào đó, các giao dịch diễn ra qua một mạng lưới toàn cầu các ngân hàng và tổ chức tài chính liên lạc điện tử, gọi là giao dịch ngoài sàn (OTC).

Các nhà giao dịch quyết định dựa trên dự đoán về biến động của từng đồng tiền trong cặp:

• Mua nghĩa là dự đoán giá trị của đồng tiền cơ sở sẽ tăng so với đồng tiền định giá
• Bán nghĩa là dự đoán đồng tiền cơ sở sẽ giảm giá so với đồng tiền đối tác

Vì biến động tiền tệ phụ thuộc vào mối quan hệ giữa hai đồng tiền, sức mạnh của một đồng đồng nghĩa với sự yếu đi của đồng còn lại, khiến thị trường dựa trên so sánh liên tục.

Các loại cặp tiền tệ

1- Các cặp chính (Majors)

Gồm các đồng tiền được giao dịch nhiều nhất toàn cầu và đại diện cho các nền kinh tế lớn, do đó có thanh khoản cao nhất và chênh lệch giá thấp nhất:

• EUR/USD – Euro so với Đô la Mỹ
• USD/JPY – Đô la Mỹ so với Yên Nhật
• GBP/USD – Bảng Anh so với Đô la Mỹ
• AUD/USD – Đô la Úc so với Đô la Mỹ
• USD/CHF – Đô la Mỹ so với Franc Thụy Sỹ
• USD/CAD – Đô la Mỹ so với Đô la Canada

Chỉ riêng cặp EUR/USD đã chiếm tỷ lệ rất lớn trong tổng khối lượng giao dịch của thị trường.

2- Các cặp phụ (Minors)

Còn gọi là các cặp chéo vì không bao gồm Đô la Mỹ. Dù ít hoạt động hơn các cặp chính, nhưng chi phí giao dịch cao hơn do chênh lệch giá rộng hơn:

• EUR/GBP – Euro so với Bảng Anh
• EUR/CHF – Euro so với Franc Thụy Sỹ
• GBP/JPY – Bảng Anh so với Yên Nhật
• CAD/JPY – Đô la Canada so với Yên Nhật

3- Các cặp hiếm (Exotics)

Kết hợp đồng tiền mạnh và đồng tiền của nền kinh tế mới nổi, có độ biến động cao hơn và chênh lệch giá rộng hơn:

• USD/MXN – Đô la Mỹ so với Peso Mexico
• USD/THB – Đô la Mỹ so với Baht Thái
• GBP/PLN – Bảng Anh so với Zloty Ba Lan

Các thuật ngữ cơ bản trong giao dịch Forex

Spread: chênh lệch giữa giá mua và giá bán của đồng tiền. Càng nhỏ càng tốt cho nhà giao dịch. Ví dụ: nếu giá mua là 1.1050 và giá bán là 1.1048, spread = 2 điểm.

Lot: đơn vị đo lường xác định khối lượng giao dịch, chia thành các loại (chuẩn, mini, micro) để dễ kiểm soát và quản lý rủi ro. Ví dụ: một lệnh 0.01 lot là khối lượng nhỏ phù hợp cho người mới bắt đầu.

Pip: đơn vị đo sự biến động của giá cặp tiền tệ, thường là sự di chuyển của số thứ tư sau dấu thập phân. Ví dụ: di chuyển của EUR/USD từ 1.1000 đến 1.1001 nghĩa là 1 pip.

Đòn bẩy tài chính: công cụ cho phép tăng khối lượng giao dịch bằng cách sử dụng một phần nhỏ của vốn (ký quỹ), giúp tăng lợi nhuận tiềm năng nhưng cũng làm tăng rủi ro thua lỗ. Ví dụ: gửi 100 đô la và đòn bẩy 1:100, bạn có thể giao dịch với 10.000 đô la.

Ký quỹ: số tiền nhỏ so với giá trị giao dịch dùng làm bảo đảm mở vị thế, giúp tăng khối lượng giao dịch. Ví dụ: để mở lệnh 1.000 đô la, có thể chỉ cần ký quỹ 50 đô la theo đòn bẩy.

Thời gian hoạt động của thị trường và các phiên giao dịch

Thị trường Forex nổi bật là một trong số ít thị trường hoạt động liên tục không ngừng, mở cửa 24 giờ mỗi ngày, năm ngày trong tuần. Bắt đầu từ phiên Sydney sáng thứ Hai, và kéo dài đến khi đóng cửa phiên New York vào tối thứ Sáu.

Vào lúc 5:00 chiều giờ New York, sẽ diễn ra quá trình (Rollover), tức là tự động gia hạn ngày thanh toán các lệnh. Trừ các cặp tiền của Đô la New Zealand, được gia hạn lúc 7:00 sáng theo giờ Auckland.

Thời điểm giao dịch tốt nhất: là khi thanh khoản và hoạt động cao nhất trong các khoảng thời gian giao thoa của các phiên chính, đặc biệt khi phiên London trùng với phiên New York, nơi khối lượng giao dịch tăng cao và giá biến động nhanh hơn. Ngược lại, hoạt động sẽ giảm nhẹ trong phiên châu Á, đặc biệt là giữa buổi.

Các yếu tố kinh tế và chính trị ảnh hưởng đến giá

Thị trường Forex bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khiến giá tiền tệ liên tục biến động. Hiểu rõ các yếu tố này giúp các nhà giao dịch dự đoán chính xác hơn các biến động.

Chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương: Quyết định tăng hoặc giảm lãi suất ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị đồng tiền. Tăng lãi suất làm đồng tiền hấp dẫn hơn đối với nhà đầu tư nước ngoài. Ví dụ: Năm 2022, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ liên tục nâng lãi suất để chống lạm phát, khiến đồng đô la tăng so với Euro và Yên.

Lạm phát và tăng trưởng kinh tế: Lạm phát cao làm giảm sức mua của đồng tiền, trong khi tăng trưởng kinh tế mạnh thu hút đầu tư và làm tăng giá đồng tiền. Ví dụ: khi Trung Quốc công bố giảm tốc tăng trưởng năm 2015, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc đã bất ngờ giảm giá nhân dân tệ, ảnh hưởng đến các thị trường toàn cầu.

Can thiệp trực tiếp của chính phủ: Các ngân hàng trung ương đôi khi can thiệp để hỗ trợ hoặc giảm giá đồng tiền của họ. Chẳng hạn, trong thỏa thuận Plaza năm 1985, các nước lớn đã hợp tác để giảm giá đồng đô la so với Yên và Mark.

Các khủng hoảng chính trị và địa chính trị: Các sự kiện chính trị bất ổn khiến nhà đầu tư tìm đến các đồng tiền “an toàn” như đô la và Yên. Ví dụ: trong đại dịch COVID-19 năm 2020, nhà đầu tư đổ xô vào đô la và Yên như nơi trú ẩn an toàn, trong khi các đồng tiền của các thị trường mới nổi giảm giá.

Các phương pháp giao dịch: dài hạn so với ngắn hạn

Thị trường Forex cung cấp các lựa chọn đa dạng dựa trên thời gian giữ lệnh và phong cách giao dịch.

Giao dịch dài hạn

Dựa trên việc giữ lệnh trong các khoảng thời gian từ vài tuần đến vài tháng hoặc thậm chí nhiều năm, nhằm tận dụng xu hướng chung và các yếu tố cơ bản kinh tế. Chủ yếu tập trung vào phân tích cơ bản: tốc độ tăng trưởng, lãi suất, chính sách của ngân hàng trung ương.

Ví dụ: Nếu nhận thấy nền kinh tế Mỹ tăng trưởng ổn định và Fed dự báo giữ nguyên lãi suất, bạn có thể mở lệnh mua đô la và giữ trong thời gian dài.

Ưu điểm:

• Linh hoạt theo dõi mà không cần phải liên tục theo dõi màn hình
• Tập trung vào xu hướng lớn chứ không phải biến động hàng ngày
• Thời gian đủ để phân tích và ra quyết định có căn cứ
• Ít áp lực tâm lý hơn so với giao dịch ngắn hạn

Giao dịch ngắn hạn

Tập trung vào biến động giá trong ngày hoặc trong thời gian ngắn để kiếm lợi nhanh. Các lệnh kéo dài từ vài phút đến vài ngày, gồm các chiến lược như giao dịch trong ngày và scalping.

Ví dụ: Theo dõi EUR/USD trong phiên châu Âu, tận dụng các biến động nhỏ để mở nhiều lệnh trong ngày.

Ưu điểm:

• Cơ hội kiếm lợi nhanh từ biến động trong ngày
• Linh hoạt trong chiến lược theo biến động thị trường
• Có thể giao dịch bất cứ lúc nào phù hợp với nhà giao dịch
• Tận dụng biến động nhanh
• Giảm thiểu rủi ro ban đêm bằng cách đóng lệnh hàng ngày

Ưu điểm và thách thức của giao dịch Forex

Ưu điểm

✅ Giao dịch 24/5: Thị trường hoạt động 24 giờ mỗi ngày, năm ngày trong tuần, mang lại sự linh hoạt cho việc giao dịch bất cứ lúc nào.

✅ Vốn tối thiểu thấp: Có thể bắt đầu với số vốn nhỏ nhờ đòn bẩy và chênh lệch giá hẹp, không phải trả phí cao.

✅ Thanh khoản cao: Khả năng thực hiện các lệnh lớn mà không ảnh hưởng nhiều đến giá, chênh lệch giá thấp.

✅ Cơ hội lợi nhuận đa dạng: Tận dụng các biến động ngắn hạn và dài hạn cùng lúc.

Thách thức

❌ Rủi ro cao: Có khả năng mất toàn bộ vốn do giá biến động nhanh chóng bởi các yếu tố kinh tế và chính trị.

❌ Khó học: Yêu cầu kiến thức nâng cao về phân tích kỹ thuật, cơ bản và quản lý rủi ro.

❌ Biến động liên tục: Giá luôn biến động, tạo cơ hội nhưng cũng làm tăng khả năng thua lỗ lớn.

❌ Quản lý lệnh 24/7: Thị trường mở liên tục khiến các lệnh dễ bị ảnh hưởng bởi các biến động đột ngột khi không theo dõi.

Các bước bắt đầu giao dịch Forex

1. Mở tài khoản giao dịch: Chọn nhà môi giới uy tín có quy định rõ ràng, công cụ phân tích mạnh mẽ và phí thấp.

2. Xác định mục tiêu và lập kế hoạch: Xác định vốn, khối lượng lệnh, cặp tiền tệ, mục tiêu lợi nhuận và mức thua lỗ.

3. Chọn cặp tiền tệ: Tập trung vào các cặp chính ban đầu vì thanh khoản cao nhất.

4. Quản lý rủi ro: Xác định tỷ lệ rủi ro mỗi lệnh (1-2% vốn), và sử dụng lệnh dừng lỗ.

5. Theo dõi lệnh: Giám sát biến động thị trường bằng các công cụ phân tích kỹ thuật và cơ bản.

6. Đánh giá hiệu quả: Sau khi đóng lệnh, phân tích kết quả để cải thiện chiến lược.

7. Học hỏi liên tục: Thị trường Forex luôn biến động, vì vậy cần theo dõi các tin tức kinh tế và phân tích kỹ thuật.

Các chiến lược giao dịch Forex hiệu quả

Scalping (Giao dịch nhanh): Mở và đóng lệnh trong vài phút hoặc giây, lợi nhuận nhỏ cho mỗi lệnh.

Giao dịch trong ngày (Day Trading): Mở và đóng lệnh trong cùng ngày, nhắm vào biến động ngắn hạn.

Giao dịch swing (Swing Trading): Giữ lệnh trong vài ngày hoặc vài tuần để tận dụng xu hướng trung bình.

Theo xu hướng (Trend Following): Theo dõi xu hướng chung của giá và giữ lệnh khi xu hướng còn tiếp diễn.

Các chỉ báo kỹ thuật cần thiết

• Đường trung bình động: Nhìn xu hướng chung và giảm tác động của biến động hàng ngày
• Chỉ số RSI (RSI): Xác định quá mua hoặc quá bán
• Chỉ số MACD: Xu hướng và khả năng đảo chiều của thị trường
• Bollinger Bands: Phát hiện mức độ biến động và các biến động đột ngột
• Các mức hỗ trợ và kháng cự: Giá mà tại đó thị trường dừng lại hoặc đảo chiều

Lời khuyên vàng cho người mới bắt đầu

💡 Học kỹ thị trường trước khi giao dịch bằng tiền thật

💡 Lập kế hoạch rõ ràng và tuân thủ trong mọi lệnh

💡 Bắt đầu với tài khoản demo để thử nghiệm chiến lược mà không rủi ro thực tế

💡 Quản lý rủi ro cẩn thận và dùng lệnh dừng lỗ

💡 Kiểm soát cảm xúc đừng để lòng tham hay sợ hãi chi phối quyết định

Tổng kết

Thị trường Forex là thị trường tài chính lớn nhất thế giới, mang lại nhiều cơ hội cho nhà giao dịch, cá nhân và doanh nghiệp. Điểm nổi bật của nó là thanh khoản cao và hoạt động liên tục 24/5, mang lại sự linh hoạt lớn trong thời gian giao dịch. Bạn có thể bắt đầu với số vốn nhỏ, dù là người mới hay chuyên nghiệp.

Thành công trong giao dịch Forex phụ thuộc vào việc học liên tục, nâng cao kỹ năng phân tích và kiểm soát cảm xúc. Dù mục tiêu là lợi nhuận ngắn hạn hay đầu tư dài hạn, việc hiểu thị trường, lập kế hoạch hợp lý và sử dụng các công cụ phù hợp đều giúp trải nghiệm an toàn và sinh lời hơn.

Forex không chỉ là thị trường trao đổi tiền tệ, mà còn là một trải nghiệm học hỏi liên tục để hiểu về nền kinh tế toàn cầu và tận dụng các cơ hội tài chính một cách khôn ngoan và kỷ luật.