Nhà đầu tư cần biết: Thế nào là Chỉ số USD? Khóa mật mã quan trọng nắm bắt dòng chảy vốn toàn cầu

Nếu bạn đã từng xem tin tức tài chính đề cập đến “美元 tăng mạnh” hoặc “chỉ số USD lập đỉnh mới” mà không hiểu rõ ý nghĩa thực sự của chúng, thì bài viết này chính là dành cho bạn. Sự biến động của chỉ số USD quyết định dòng chảy của vốn toàn cầu, ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của bạn sâu sắc hơn bạn nghĩ rất nhiều.

Tại sao cần chú ý đến chỉ số USD?

Hãy tưởng tượng, khi kinh tế toàn cầu xuất hiện bất ổn định, dòng vốn thông minh sẽ chảy về đâu? Thường thì không phải vào các tài sản rủi ro, mà là về nơi an toàn nhất — đô la Mỹ. Đó cũng là lý do tại sao chỉ số USD còn được gọi là “nhiệt kế của dòng vốn toàn cầu”.

Chỉ số này không theo dõi một cổ phiếu hay hàng hóa cụ thể nào, mà là sức mạnh tổng thể của đô la so với các đồng tiền chính trên thế giới. Nói cách khác, chỉ số USD cho chúng ta biết: trên thị trường tài chính quốc tế, đô la đang tăng giá hay giảm giá? Được săn đón hay không ai muốn?

Chỉ số USD là gì? Nó hoạt động như thế nào?

Chỉ số USD (viết tắt tiếng Anh là USDX hoặc DXY) về bản chất là một “chỉ số tương đối”, không đơn thuần là tỷ giá hay giá cả. Nó được tạo thành từ tỷ giá của đô la Mỹ so với sáu đồng tiền chính quốc tế:

Sáu đồng tiền thành phần và trọng số:

• Euro (EUR): 57.6% — chiếm tỷ lệ lớn nhất, đại diện cho toàn bộ nền kinh tế khu vực Euro
• Yên Nhật (JPY): 13.6% — đồng tiền của nền kinh tế thứ ba thế giới
• Bảng Anh (GBP): 11.9% — đồng tiền tài chính quốc tế truyền thống
• Đô la Canada (CAD): 9.1% — quốc gia xuất khẩu năng lượng và hàng hóa
• Krona Thụy Điển (SEK): 4.2%
• Franc Thụy Sỹ (CHF): 3.6% — đại diện cho tài sản trú ẩn an toàn

Nhìn vào thành phần này, bạn sẽ thấy euro chiếm hơn một nửa trọng số. Điều này có nghĩa là gì? Xu hướng của euro gần như chi phối toàn bộ hướng đi của chỉ số USD. Vì vậy, nếu bạn muốn dự đoán chỉ số USD sẽ tăng hay giảm, trước tiên cần quan sát dữ liệu kinh tế và chính sách của khu vực Euro.

Chỉ số USD được tính như thế nào? Hiểu về phương pháp trung bình trọng số hình học

Chỉ số USD sử dụng phương pháp “trung bình trọng số hình học” để tính, công thức liên quan đến lũy thừa trọng số của từng đồng tiền. Cách hiểu đơn giản là:

Giải thích giá trị chỉ số:

• 100 = mức cơ sở, không tăng giảm
• Trên 100 = đô la tăng giá, ví dụ 120 nghĩa là tăng 20% so với cơ sở
• Dưới 100 = đô la giảm giá, ví dụ 80 nghĩa là giảm 20% so với cơ sở

Phương pháp tính này xem xét đến quy mô kinh tế, khối lượng giao dịch và ảnh hưởng của từng đồng tiền, nên không phải là trung bình đơn thuần mà là một “tổng hợp có trọng số” được thiết kế kỹ lưỡng.

Ảnh hưởng thực tế của biến động chỉ số USD đến đầu tư

Khi chỉ số USD tăng (đô la mạnh lên) sẽ ra sao?

Khi đô la tăng giá, người nắm giữ tài sản bằng USD sẽ hưởng lợi đầu tiên. Các cổ phiếu Mỹ, trái phiếu Mỹ, tiền gửi USD của bạn đổi ra tiền Việt sẽ có giá trị cao hơn.

Tuy nhiên, tác động đến nền kinh tế chung có cả tích cực lẫn tiêu cực:

Ảnh hưởng đến các nền kinh tế hướng xuất khẩu: Đài Loan, một nền kinh tế dựa vào xuất khẩu, khi USD mạnh lên, hàng hóa tính bằng USD sẽ tăng giá, làm giảm sức cạnh tranh. Sản phẩm của bạn bán sang Mỹ, người Mỹ cần dùng nhiều USD hơn để mua, nhu cầu tự nhiên giảm.

Áp lực đối với các thị trường mới nổi: Nhiều quốc gia mới nổi mang nợ bằng USD, khi USD tăng giá, gánh nặng trả nợ sẽ tăng lên.

Khi chỉ số USD giảm (đô la yếu đi) sẽ ra sao?

Ngược lại hoàn toàn. Khi USD giảm giá, dòng vốn sẽ tìm kiếm cơ hội đầu tư mới, dòng tiền chảy mạnh vào các thị trường châu Á, thị trường mới nổi.

Lợi ích cho thị trường Đài Loan:

• Chứng khoán Đài Loan trở thành nơi trú ẩn dòng tiền, giá cổ phiếu có thể tăng
• Đồng nhân dân tệ tăng giá, hàng nhập khẩu rẻ hơn
• Hàng xuất khẩu cạnh tranh hơn, doanh số tăng trưởng

Nhưng cần chú ý rủi ro: Nếu bạn đã đổi sang USD để tiết kiệm, khi USD giảm giá, đổi về tiền Việt sẽ lỗ. Đó chính là “lỗ tỷ giá”.

Mối liên hệ giữa chỉ số USD và các tài sản toàn cầu

Chỉ số USD vs Vàng: chiếc cân đối điển hình

Vàng tính theo giá USD, nên hai thứ này thể hiện mối quan hệ ngược chiều:

• USD tăng → Vàng tương đối đắt hơn → Người mua vàng giảm → Vàng giảm giá
• USD giảm → Vàng rẻ hơn → Sức hấp dẫn của vàng tăng → Vàng tăng giá

Tuy nhiên, cần lưu ý, giá vàng còn bị ảnh hưởng bởi lạm phát, xung đột địa chính trị, giá dầu và nhiều yếu tố khác, không thể chỉ nhìn vào chỉ số USD.

Chỉ số USD vs Thị trường chứng khoán Mỹ: mối quan hệ phức tạp

Mối quan hệ giữa chứng khoán Mỹ và USD không đơn giản là tích cực hay tiêu cực, mà phụ thuộc vào bối cảnh kinh tế:

Trong chu kỳ tăng lãi suất: USD tăng → dòng tiền chảy vào Mỹ → chứng khoán Mỹ có thể tăng

Nhưng nếu USD tăng quá mạnh: có thể làm tổn thương lợi nhuận các doanh nghiệp xuất khẩu của Mỹ → chứng khoán Mỹ giảm

Ví dụ năm 2020, đầu dịch COVID-19, thị trường chứng khoán toàn cầu sụp đổ, nhưng USD tăng lên 103 do nhu cầu trú ẩn. Sau đó, Fed in tiền ồ ạt, dịch bệnh ảnh hưởng nền kinh tế Mỹ, USD lại giảm nhanh về 93.78. Vì vậy, xu hướng chứng khoán phải dựa vào toàn cảnh thị trường.

Chỉ số USD vs Chứng khoán Đài Loan, TWD: chỉ báo dòng vốn

Quy luật chung là:

• USD mạnh → dòng tiền chảy về Mỹ → chứng khoán Đài Loan giảm nhiệt, TWD mất giá
• USD yếu → dòng tiền chảy vào châu Á → chứng khoán Đài Loan hưởng lợi, TWD tăng giá

Nhưng cũng không phải lúc nào đúng tuyệt đối. Khi kinh tế toàn cầu khả quan, chứng khoán các nước, USD, vàng đều có thể cùng tăng; khi có biến cố lớn, tất cả đều giảm.

Các yếu tố chính thúc đẩy biến động của chỉ số USD

1. Chính sách lãi suất của Fed — yếu tố ảnh hưởng trực tiếp nhất

Tăng lãi suất = sức hút của USD tăng = USD tăng giá = chỉ số USD tăng

Giảm lãi suất = dòng tiền rút khỏi Mỹ = USD giảm giá = chỉ số USD giảm

Đây là lý do mỗi kỳ họp của Fed đều khiến thị trường tài chính toàn cầu căng thẳng.

2. Dữ liệu kinh tế Mỹ

Dữ liệu việc làm (số người làm phi nông nghiệp, tỷ lệ thất nghiệp), CPI, GDP tăng trưởng, v.v., càng tốt, nền kinh tế Mỹ càng mạnh, nhu cầu USD càng lớn. Ngược lại.

3. Chính trị và các sự kiện quốc tế

Chiến tranh, bất ổn chính trị, xung đột khu vực sẽ kích hoạt tâm lý trú ẩn, và USD thường là lựa chọn hàng đầu. Vì vậy, đôi khi “bất ổn càng nhiều, USD càng mạnh” tuy có vẻ nghịch lý, nhưng phản ánh vị trí dự trữ tiền tệ quốc tế của USD.

4. Xu hướng của các đồng tiền chính khác

Đừng quên, chỉ số USD là “giá trị tương đối”. Ngay cả khi USD không có thay đổi chính sách nào, mà euro, yên Nhật, các đồng tiền khác giảm giá do nền kinh tế yếu đi, thì chỉ số USD tự nhiên sẽ tăng.

Mở rộng sâu hơn: Chỉ số USD so với Chỉ số trọng số thương mại của USD

Bạn thường thấy “chỉ số USD” trên các phương tiện truyền thông, thường là do ICE xây dựng, gồm sáu đồng tiền, trọng số lớn nhất là euro.

Nhưng chỉ số mà Fed tham khảo thực ra là “Chỉ số trọng số thương mại của USD”, gồm hơn 20 đồng tiền, phản ánh thực tế các đối tác thương mại của Mỹ, bao gồm nhân dân tệ, won Hàn, TWD, baht Thái, v.v., các đồng tiền của thị trường mới nổi châu Á.

Tại sao lại khác biệt lớn như vậy?

• Chỉ số USD truyền thống thiên về góc nhìn châu Âu Mỹ, phản ánh mối quan hệ của USD với các đồng tiền của các nền kinh tế phát triển
• Chỉ số trọng số thương mại phản ánh chính xác hơn cấu trúc thương mại quốc tế của Mỹ, có ý nghĩa tham khảo quan trọng đối với chính sách của Fed

Nếu bạn là nhà đầu tư bình thường chỉ xem thị trường, chỉ số USD đủ dùng. Nhưng nếu muốn hiểu sâu hơn về logic chính sách của Fed hoặc phân tích ngoại hối chuyên nghiệp, thì chỉ số trọng số thương mại sẽ chính xác hơn.

Tóm lại: Tại sao chỉ số USD lại quan trọng?

Giá trị cốt lõi của chỉ số USD chính là chỉ dẫn dòng chảy vốn toàn cầu. Khi bạn thấy chỉ số USD tăng hay giảm, đằng sau đó là đánh giá của nhà đầu tư toàn cầu về triển vọng kinh tế Mỹ, cũng như thái độ đối với các tài sản rủi ro.

Dù bạn đầu tư vào chứng khoán Mỹ, vàng, hay chứng khoán Đài Loan, việc nắm bắt xu hướng của chỉ số USD sẽ giúp bạn dự đoán sớm hơn hướng đi của thị trường. Đặc biệt trong giao dịch ngoại hối, giao dịch hàng hóa, phân bổ tài sản xuyên quốc gia, chỉ số này như một chiếc đèn dẫn đường, soi sáng hướng dòng vốn.

Từ hôm nay, hãy đổi câu hỏi “Chỉ số USD là gì?” thành “Chỉ số USD hiện tại đang cho tôi biết điều gì”, để mở rộng tầm nhìn đầu tư của bạn.