Những điều nhà đầu tư cần đọc: Làm thế nào để xây dựng chiến lược chọn cổ phiếu dựa trên lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS là gì)

Bước đầu hiểu giá trị công ty qua EPS

Lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu trong tiếng Anh gọi là Earnings per Share, viết tắt EPS, là một trong những chỉ số phổ biến nhất để đánh giá giá trị đầu tư cổ phiếu. Nói đơn giản, nó phản ánh phần lợi nhuận ròng phân phối cho mỗi cổ phiếu lưu hành của công ty. Nhà đầu tư có thể nhanh chóng đánh giá, mỗi đô la họ bỏ ra sẽ tạo ra bao nhiêu lợi nhuận.

EPS càng cao thể hiện hiệu quả sinh lời của công ty càng mạnh. Đây cũng là lý do tại sao nhiều nhà đầu tư khi phân tích một công ty niêm yết thường xem xét xu hướng EPS trước tiên. Dữ liệu EPS của Apple (AAPL.US) từ 2019 đến 2024 cho thấy, khi hoạt động kinh doanh của công ty phát triển, EPS liên tục tăng, chính là tín hiệu tăng trưởng ổn định mà nhà đầu tư kỳ vọng.

Thực chiến chọn cổ phiếu: EPS giúp bạn ra quyết định như thế nào

Nhiều nhà đầu tư mới vào thị trường thường mắc sai lầm chỉ nhìn vào giá trị tuyệt đối của EPS. Thực tế, giá trị thực của EPS nằm ở so sánh theo chiều dọc và chiều ngang.

So sánh theo chiều dọc — quan sát xu hướng dài hạn của EPS công ty

Dữ liệu EPS của một công ty trong một quý hoặc một năm có ý nghĩa hạn chế. Nếu EPS của công ty trong 5 năm qua liên tục tăng, cho thấy khả năng sinh lời đang ngày càng mạnh mẽ, là một mục tiêu đầu tư đáng cân nhắc. Ngược lại, nếu EPS giảm dần theo năm hoặc biến động mạnh, cần thận trọng đánh giá.

So sánh theo chiều ngang — so sánh với các đối thủ cùng ngành

Công ty có EPS cao hơn so với các đối thủ cùng ngành sẽ cạnh tranh tốt hơn. Tuy nhiên, có một chi tiết quan trọng: số lượng cổ phiếu lưu hành có thể thay đổi do mua lại hoặc phát hành mới. Để tránh bị hiểu nhầm, nhà đầu tư nên kết hợp tỉ số P/E (giá cổ phiếu chia EPS) để đánh giá.

Lấy ví dụ ngành bán dẫn, từ 2018 đến 2023, EPS của NVIDIA (NVDA.US), Qualcomm (QCOM.US) và AMD (AMD.US) thể hiện khác nhau. Dù Qualcomm sau 2020 có EPS ấn tượng, nếu chỉ dựa vào EPS để chọn cổ phiếu sẽ bỏ qua việc NVIDIA đạt lợi nhuận 251% về tỷ suất sinh lời cổ phiếu trong cùng kỳ, còn Qualcomm chỉ 69%. Điều này cho thấy EPS chỉ là một trong những yếu tố tham khảo khi chọn cổ phiếu, không phải tất cả.

Tỉ số P/E — giúp EPS trở nên có ý nghĩa hướng dẫn hơn

Khi dùng EPS để chọn cổ phiếu, cần phải đưa vào tỉ số P/E như một chỉ số trung gian. Giả sử cổ phiếu của công ty A có giá 30 đô la, EPS là 1 đô la, thì P/E là 30 lần. Nếu trung bình ngành chỉ là 10 lần, điều này cho thấy thị trường định giá cao hơn so với thực tế, có thể đang bị định giá quá cao.

Tỉ số P/E cao còn phản ánh kỳ vọng của thị trường về tăng trưởng trong tương lai của công ty. P/E cao có thể ngụ ý nhà đầu tư lạc quan về lợi nhuận tương lai, còn P/E thấp có thể cho thấy thị trường thận trọng hoặc không kỳ vọng nhiều vào tăng trưởng.

Cách tính chính xác lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu

Công thức cơ bản

EPS = (Lợi nhuận ròng - Cổ tức cổ phiếu ưu đãi) ÷ Số lượng cổ phiếu phổ thông lưu hành

Trong đó các thành phần ý nghĩa:

• Lợi nhuận ròng: tổng thu nhập của công ty sau khi trừ tất cả chi phí, nằm ở cuối báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh
• Cổ tức cổ phiếu ưu đãi: phần cổ tức dành cho cổ phiếu ưu đãi, thường ghi rõ trong báo cáo lãi lỗ
• Số lượng cổ phiếu phổ thông lưu hành: cổ phiếu đã phát hành trừ cổ phiếu quỹ, thể hiện trong bảng cân đối kế toán tại phần vốn chủ sở hữu

Ví dụ thực tế: tính EPS của Ngân hàng Mỹ (BAC.US)

Lấy báo cáo tài chính năm 2022 của Ngân hàng Mỹ:

Bước 1: Tìm lợi nhuận ròng $27.528 tỷ và cổ tức cổ phiếu ưu đãi $1.513 tỷ

Bước 2: Xem số lượng cổ phiếu trung bình lưu hành là 8.1137 tỷ cổ phiếu

Bước 3: Áp dụng công thức: EPS = ($27.528 - $1.513) ÷ 8.1137 = $3.21

Thông thường, báo cáo tài chính sẽ trực tiếp ghi rõ “Lợi nhuận ròng thuộc về cổ đông phổ thông” rồi chia cho số cổ phiếu lưu hành để ra EPS. Hầu hết nhà đầu tư không cần tự tính, vì các công ty niêm yết đều công bố rõ ràng dữ liệu EPS.

Các kênh và phương pháp tra cứu EPS

Tra cứu qua báo cáo tài chính chính thức (chính xác nhất)

Ví dụ, để tra cứu EPS của Apple (AAPL.US):

1. Truy cập trang web Ủy ban Chứng khoán Mỹ sec.gov, vào mục “SEARCH EDGAR”
2. Nhập mã công ty: “AAPL”, chọn loại báo cáo: “10-Q” cho quý, “10-K” cho năm
3. Mở báo cáo, tìm phần “CONSOLIDATED STATEMENTS OF OPERATIONS” hoặc “Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh”, tìm mục “Earnings per share”

Tra cứu qua các trang thông tin tài chính (tiện lợi nhưng có thể chậm cập nhật)

SeekingAlpha, Yahoo Finance, các trang này cung cấp miễn phí dữ liệu EPS, nhưng cần phân biệt các loại EPS: EPS cơ bản, EPS pha loãng, EPS dự báo. Thường nên chọn EPS cơ bản (Basic EPS) để phân tích.

Những cạm bẫy đằng sau EPS: Những điều bạn cần biết

Ảnh hưởng của mua lại cổ phiếu

Công ty liên tục mua lại cổ phiếu sẽ giảm số lượng cổ phiếu lưu hành. Trong cùng lợi nhuận, số mẫu số nhỏ đi, EPS bị đẩy lên nhân tạo. Nhà đầu tư không để ý đến điều này dễ nhầm lẫn rằng khả năng sinh lời của công ty đang tăng.

Tác động của các khoản mục đặc biệt

Khi công ty bán tài sản, thoái vốn hoặc nhận trợ cấp thuế, các khoản thu nhập một lần này sẽ được ghi vào lợi nhuận ròng, làm giả tăng EPS. Ví dụ, một chuỗi nhà hàng bán bất động sản thu về khoản lớn, không nên xem đó là lợi nhuận kinh doanh thường xuyên để đánh giá EPS.

Nhà đầu tư cần phân biệt EPS hoạt động liên tục và EPS điều chỉnh, trong đó EPS điều chỉnh phản ánh chính xác hơn khả năng kinh doanh thực sự của công ty.

Sự khác biệt giữa EPS pha loãng và EPS cơ bản

Trong báo cáo tài chính thường có hai chỉ số EPS:

EPS cơ bản (Basic EPS)

Công thức tính:

Basic EPS = (Lợi nhuận ròng - Cổ tức cổ phiếu ưu đãi) ÷ Số cổ phiếu phổ thông lưu hành

EPS pha loãng (Diluted EPS)

Công thức:

Diluted EPS = (Lợi nhuận ròng - Cổ tức cổ phiếu ưu đãi) ÷ (Số cổ phiếu phổ thông + Các chứng khoán chuyển đổi có thể làm loãng cổ phiếu)

Các chứng khoán chuyển đổi gồm quyền chọn của nhân viên, cổ phiếu hạn chế, chứng quyền, trái phiếu chuyển đổi. Ví dụ, Coca-Cola (KO.US), lợi nhuận năm 2022 là 9.542 tỷ USD, cổ phiếu lưu hành 4.328 tỷ cổ phiếu, có chứng khoán chuyển đổi 22 triệu cổ phiếu, thì EPS pha loãng là:

$2.19 = $95.42 tỷ ÷ (43.28 + 0.022) tỷ cổ phiếu

So sánh hai loại EPS

EPS pha loãng giúp nhà đầu tư đánh giá tác động của các chứng khoán chuyển đổi đến lợi ích cổ đông trong tương lai.

Mối liên hệ giữa EPS, giá cổ phiếu và cổ tức

EPS và giá cổ phiếu

Thông thường, EPS và giá cổ phiếu có mối tương quan tích cực — EPS cao thúc đẩy niềm tin nhà đầu tư, đẩy giá lên; ngược lại, nếu EPS giảm hoặc không đạt kỳ vọng, giá có thể giảm. Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng đúng. Nếu EPS chưa đạt kỳ vọng thị trường, dù tăng trưởng so với kỳ trước, vẫn có thể bị bán tháo; còn nếu EPS vượt dự kiến, dù giảm so với kỳ trước, giá vẫn có thể tăng.

EPS và cổ tức trên mỗi cổ phiếu (DPS)

DPS là số tiền cổ tức trả cho mỗi cổ phiếu, tính bằng:

DPS = Tổng cổ tức ÷ Số cổ phiếu lưu hành

EPS phản ánh lợi nhuận ròng tạo ra của công ty, còn DPS phản ánh phần lợi nhuận được phân phối cho cổ đông. Các công ty trả cổ tức cao thường phân chia phần lớn lợi nhuận, ít giữ lại để mở rộng, có thể hạn chế tăng trưởng trong tương lai. Ngược lại, các công ty tăng trưởng thường giữ lại lợi nhuận để đầu tư mở rộng.

Các câu hỏi thường gặp

Q: EPS bao nhiêu là tốt?

A: Không có tiêu chuẩn tuyệt đối về “tốt” hay “xấu”. Quan trọng là theo dõi xu hướng EPS — liên tục tăng cho thấy khả năng sinh lời đang mạnh lên; so sánh với ngành, EPS cao hơn thể hiện sức cạnh tranh tốt hơn. Kết hợp phân tích P/E, tốc độ tăng trưởng và các chỉ số khác để có cái nhìn toàn diện, chứ không chỉ dựa vào một con số đơn lẻ.

Q: EPS có thể dự báo được không?

A: Có thể. Các nhà phân tích của Phố Wall dựa trên triển vọng công ty để dự báo EPS tương lai, nhà đầu tư có thể so sánh dự báo EPS với thực tế để đánh giá kỳ vọng của thị trường về công ty đó.

Q: Làm thế nào để tránh bị nhầm lẫn bởi dữ liệu EPS?

A: Phân tích sâu về nguyên nhân đằng sau số liệu — xem có chứa các khoản mục đặc biệt, ảnh hưởng của mua lại cổ phiếu, biến động số lượng cổ phiếu lưu hành hay không. Kết hợp so sánh với các công ty cùng ngành và nhiều chỉ số tài chính khác để có đánh giá chính xác hơn, tránh dựa hoàn toàn vào EPS.