Từ thị trường OTC đến quyết định đầu tư: Giao dịch OTC có thực sự đáng tham gia không

Khi các nhà đầu tư không tìm thấy mục tiêu mong muốn trên các sàn giao dịch chính thông, thị trường ngoài sàn (OTC) trở thành một cửa sổ khác. Là một phần quan trọng của hệ thống tài chính toàn cầu, thị trường OTC thu hút vô số nhà đầu tư nhờ tính linh hoạt và đa dạng của nó, nhưng những rủi ro ẩn sau cũng không thể xem nhẹ. Vậy giao dịch ngoài sàn là gì? Nó hoạt động như thế nào? Khác biệt cơ bản với giao dịch trên sàn là gì? Bài viết này sẽ phân tích chi tiết.

Định nghĩa cơ bản và đặc điểm của giao dịch ngoài sàn

Giao dịch ngoài sàn (Over The Counter, OTC) là hành vi của các nhà đầu tư bỏ qua các sàn giao dịch tập trung, thay vào đó mua bán trực tiếp chứng chỉ và sản phẩm tài chính thông qua các kênh phân tán như ngân hàng, công ty chứng khoán, điện thoại và hệ thống điện tử. Loại giao dịch này còn được gọi là “giao dịch quầy” hoặc “giao dịch tại quầy”.

Khác với giao dịch trên sàn có giá được tạo ra bởi đấu giá tập trung của thị trường thống nhất, giá giao dịch ngoài sàn hoàn toàn được xác định thông qua thương lượng giữa hai bên giao dịch. Các bên giao dịch đa dạng — có thể là ngân hàng, công ty chứng khoán, doanh nghiệp hoặc nhà đầu tư cá nhân.

Các công ty thực hiện giao dịch ngoài sàn thường có hai tình huống: một là các doanh nghiệp vừa và nhỏ hoặc công ty khởi nghiệp không đáp ứng điều kiện niêm yết của sàn giao dịch; hai là các công ty đáp ứng điều kiện niêm yết nhưng chủ động chọn giao dịch ngoài sàn — họ có thể muốn tránh áp lực cạnh tranh từ việc công khai quá nhiều thông tin. Trong mười năm qua, với sự phát triển của internet và sự bành trướng của thị trường tài chính quốc tế, quy mô giao dịch ngoài sàn đã tăng nhanh chóng, trở thành phương thức ưu tiên của nhiều nhà đầu tư.

Nhưng cái giá của sự tiện lợi là: giao dịch ngoài sàn có độ minh bạch giá thấp hơn, thiếu các quy tắc giao dịch nghiêm ngặt và yêu cầu công khai thông tin, do đó rủi ro tương đối cao hơn, cả hai bên giao dịch đều phải đối mặt với rủi ro tín dụng của đối tác.

Bảng sản phẩm của thị trường OTC

Thị trường ngoài sàn không chỉ có cổ phiếu, tính đa dạng sản phẩm của nó vượt xa giao dịch trên sàn:

Cổ phiếu: Ngoài cổ phiếu của các công ty đã niêm yết, còn bao gồm cổ phiếu của các công ty nhỏ không đáp ứng điều kiện niêm yết hoặc chưa yêu cầu niêm yết, đặc biệt là các công ty khởi nghiệp.

Trái phiếu: Vì lượng phát hành trái phiếu lớn, nhiều loại nhưng giao dịch không thường xuyên, thị trường ngoài sàn phù hợp hơn so với trên sàn để giao dịch các loại trái phiếu.

Sản phẩm phái sinh: Các hợp đồng như quyền chọn, hợp đồng tương lai, hợp đồng chênh lệch giá đều có thể giao dịch ngoài sàn.

Ngoại hối: Giao dịch tiền tệ trên các nền tảng giao dịch khác nhau về bản chất đều thuộc giao dịch OTC.

Tiền điện tử: Khi giao dịch tiền điện tử chính thống trên thị trường ngoài sàn, các nhà đầu tư có thể thực hiện mua một lần một lượng lớn mục tiêu, điều này thường khó thực hiện được trên các sàn giao dịch tiền điện tử chuyên dụng.

Cơ chế hoạt động của thị trường OTC ở Đài Loan

Thị trường chứng khoán Đài Loan chia thành hai phân khúc: “Sàn giao dịch chứng khoán” (trên sàn) và “Trung tâm giao dịch quầy” (ngoài sàn). Để phản ánh tình hình toàn thể của thị trường ngoài sàn, Trung tâm giao dịch quầy đã biên soạn Chỉ số OTC (còn gọi là Chỉ số giao dịch quầy), nhiều nhà đầu tư sẽ theo dõi Chỉ số OTC để đánh giá xu hướng của thị trường cổ phiếu vừa và nhỏ.

Quy trình hoạt động của OTC ở Đài Loan

Bước một: Nhà đầu tư đặt lệnh thông qua công ty chứng khoán, quy trình hoàn toàn giống như mua cổ phiếu niêm yết.

Bước hai: Đơn hàng được tải lên hệ thống ghép cặp tự động (ATS) của Trung tâm giao dịch quầy, hệ thống ghép cặp giao dịch theo phương thức “giá ưu tiên, thời gian ưu tiên”. Toàn bộ quy trình và quy tắc kỹ thuật đều đồng bộ với thị trường niêm yết, không cần thao tác thêm.

Quy tắc giao dịch cổ phiếu OTC

Đặc điểm quy tắc: Thực hiện ghép cặp tập trung mỗi 5 giây, giới hạn tăng giảm ±10% (giống như niêm yết), có các cơ chế đầy đủ như dừng tăng/giảm, ghép cặp tập trung, giao dịch ghép cặp, giới hạn thời gian giao dịch hàng ngày.

Công ty niêm yết OTC phải tuân thủ quy định công khai thông tin (báo cáo hàng quý, báo cáo hàng năm, thông tin quan trọng, v.v.), do đó độ minh bạch cao hơn so với thị trường mới nổi. Hệ thống giao dịch là T+2, hoàn toàn giống như cổ phiếu niêm yết.

Sự khác biệt của trên sàn và ngoài sàn: bảy khía cạnh

Giao dịch trên sàn và ngoài sàn giống như hai hệ thống kinh tế khác nhau — cái trước có quy tắc chặt chẽ, trật tự như vậy, cái sau gần hơn với luật cung cầu nguyên thủy.

① Thông số kỹ thuật sản phẩm

Giao dịch trên sàn là tiêu chuẩn hóa, giao dịch ngoài sàn là không tiêu chuẩn hóa. Ví dụ như giao dịch vàng, trên sàn giống như ngân hàng (tiêu chuẩn thống nhất), ngoài sàn giống như cửa hàng cầm đồ (mỗi nơi khác nhau). Ưu điểm của cửa hàng cầm đồ là có thể giao dịch nhiều loại hàng hóa hơn.

② Chế độ giao dịch

Trên sàn sử dụng giao dịch đấu giá tập trung, ngoài sàn sử dụng giao dịch thương lượng. Sự minh bạch công khai của trên sàn mang lại công bằng tương đối nhưng không gian lợi nhuận hạn chế. Ngoài sàn không bị ràng buộc bởi minh bạch công khai, hai bên mua bán thương lượng giá để giao dịch — chính vì vậy, thông tin là quý giá hơn vốn.

③ Loại hàng hóa

Giao dịch trên sàn chủ yếu là chứng chỉ tiêu chuẩn hóa và hợp đồng tương lai; giao dịch ngoài sàn bao gồm CFD ngoại hối, tiền điện tử, cổ phiếu chưa niêm yết và nhiều mục tiêu đa dạng khác. Vì trên sàn yêu cầu hàng hóa có quy mô thị trường nhất định, các loại hàng hóa tương đối hạn chế.

④ Nền tảng và giám sát

Sàn giao dịch trên sàn được chính phủ cấp phép và chịu sự giám sát của nó; thị trường ngoài sàn do các công ty chứng khoán thông thường vận hành, chỉ một phần chịu sự giám sát chính thức. Điều này cũng tạo ra rủi ro của thị trường ngoài sàn — những kẻ không pháp có thể lập các sàn giao dịch ảo để lừa đảo. Nhà đầu tư phải chọn các nền tảng được chính phủ cấp phép và chịu sự giám sát.

⑤ Sự khác biệt về độ minh bạch

Sàn giao dịch trên sàn công khai giá giao dịch và khối lượng giao dịch; thị trường ngoài sàn không nhất thiết công khai. Sự chênh lệch thông tin này tạo ra cơ hội lợi nhuận dôi một cho những người quen với quy tắc, nhưng cũng mang lại rủi ro tổn thất dôi một cho những người không quen.

⑥ So sánh tính thanh khoản

Khối lượng giao dịch trên sàn lớn, tính thanh khoản cao, dễ thu hút vốn quốc tế; khối lượng giao dịch ngoài sàn nhỏ, tính thanh khoản không đủ, có thể gặp phải khó khăn trong việc nhanh chóng thoát khỏi vị trí.

⑦ Tính linh hoạt của phương thức giao dịch

Phương thức giao dịch trên thị trường trên sàn bị hạn chế (quản lý rủi ro chặt chẽ, nhiều hạn chế trong hoạt động ký quỹ, bán khống, v.v.); thị trường ngoài sàn có phương thức giao dịch linh hoạt đa dạng, ít hạn chế trong ký quỹ và bán khống, chiến lược đầu tư đa dạng hơn.

Lưỡi kiếm hai mặt của thị trường OTC: Ưu điểm và rủi ro

Sức hấp dẫn của giao dịch ngoài sàn

✔️ Lựa chọn đầu tư rộng hơn: Giao dịch ngoài sàn giúp các nhà đầu tư tiếp cận các sản phẩm phái sinh, quyền chọn nhị phân, hợp đồng chênh lệch giá, ngoại hối và nhiều hình thức đầu tư khác, lựa chọn thị trường rộng rãi.

✔️ Giao dịch linh hoạt hơn: Thông số kỹ thuật sản phẩm và phương thức giao dịch đều có thể được tùy chỉnh, các nhà đầu tư có thể linh hoạt điều chỉnh chiến lược theo mục tiêu của họ.

✔️ Ký quỹ linh hoạt: Thị trường truyền thống có ký quỹ thấp và nhiều hạn chế, trong khi giao dịch ngoài sàn cung cấp lựa chọn ký quỹ cao hơn, có thể phóng đại tiềm năng lợi nhuận.

✔️ Tính an toàn dần cải thiện: Thị trường ngoài sàn chính thức hiện đã được tối ưu hóa thành cơ chế an ninh nhiều lớp, tương tự như thị trường tập trung. Một số nhà môi giới đã được các tổ chức tài chính nổi tiếng cấp phép và giám sát, tính chuyên nghiệp cao hơn.

Rủi ro ẩn

❌ Thiếu giám sát: Thị trường ngoài sàn không có quy định thống nhất, luật pháp và giám sát tương đối lỏng lẻo, dễ nuôi dưỡng các nhà môi giới gian lận. Nhiều công ty không đáp ứng quy định trên sàn chỉ có thể giao dịch trên OTC, rủi ro khó đánh giá.

❌ Tính thanh khoản không đủ: Tính thanh khoản của chứng chỉ ngoài sàn thấp hơn xa so với các sàn giao dịch tập trung, nhà đầu tư có thể không thể giao dịch với giá lý tưởng, thậm chí gặp phải tình huống không ai nhận.

❌ Rủi ro biến động thị trường: Nhà đầu tư ngoài sàn không thể nhận được thông tin minh bạch công khai như trên sàn, khó đoán chính xác xu hướng thị trường, dễ bị tổn thương bởi sự biến động đột ngột.

❌ Rủi ro tín dụng và gian lận: Hai bên giao dịch trực tiếp đạt được giao dịch, thường không có sự can thiệp của cơ quan giám sát. Những kẻ không pháp có thể sử dụng thông tin giả để lừa dụ các nhà đầu tư tham gia giao dịch, một số loại có biến động giá lớn, tính thanh khoản nhỏ.

Giao dịch ngoài sàn OTC có an toàn không?

Không có giám sát của sàn giao dịch không nhất thiết có nghĩa là không an toàn, nhưng giao dịch ngoài sàn chắc chắn có rủi ro cao hơn so với giao dịch trên sàn. Do không có thị trường thống nhất và quy tắc thống nhất, người bán có thể báo giá khác nhau cho các người mua khác nhau, các nhà đầu tư phải đối mặt với rủi ro tín dụng của đối tác, rủi ro biến động giá và rủi ro tính thanh khoản.

Các bước chính để đảm bảo an toàn

Ưu tiên hàng đầu: Đảm bảo an toàn nhà môi giới, họ nên chịu sự giám sát ở các cấp độ khác nhau và có mức quản lý rủi ro mạnh mẽ.

Tiếp theo: Chọn các loại giao dịch trưởng thành (như ngoại hối), tìm hiểu sâu về thông tin chênh lệch, tính thanh khoản, quy trình rút tiền, v.v.

Lần nữa: Ưu tiên chọn các nền tảng giao dịch chính thức, chúng thường cung cấp các biện pháp bảo vệ nhà đầu tư, như đánh giá rủi ro, xác định danh tính KYC của khách hàng, cơ chế xử lý khiếu nại, v.v., giúp giảm rủi ro giao dịch.

Kết luận: Trí tuệ đầu tư trong thị trường OTC

Chỉ số OTC ở Đài Loan phản ánh thị trường cổ phiếu vừa và nhỏ thực sự có tiềm năng tăng trưởng, nhưng rủi ro cũng tương ứng tăng lên. Mục đích ban đầu của chính phủ khi lập Trung tâm giao dịch quầy là thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp khởi nghiệp — chỉ cần doanh nghiệp được 2 hoặc nhiều công ty chứng khoán hướng dẫn khuyến cáo là có thể niêm yết, trong vòng 6 tháng nếu kết quả kinh doanh cải thiện thì có thể yêu cầu chuyển niêm yết.

Tính hai mặt của cơ chế này là: các dự án thực sự tốt đã có cơ hội gọi vốn, nhưng các công ty phục vụ chủng loại cũng lợi dụng kẽ hở. Một số công ty chứng khoán vô đạo đức thậm chí chuyên khuyến cáo các mục tiêu rủi ro cao và thao túng giá cổ phiếu để hốc túi — đây chính là lý do tại sao các nhà đầu tư không chỉ phải chọn mục tiêu tốt, mà còn phải tìm các nhà môi giới có danh tiếng.

Để “khai thác” trên thị trường ngoài sàn, cần không chỉ một dũng khí mà còn cần kiến thức, cảnh báo và quyết định thận trọng. Chỉ bằng cách hiểu đầy đủ về cơ chế hoạt động, đặc điểm rủi ro của thị trường OTC và khả năng chịu rủi ro của chính mình, mới có thể lợi dụng thị trường này nơi cơ hội và rủi ro cùng tồn tại để đạt được lợi nhuận thực sự.