Kiến trúc tài chính toàn cầu đứng trước ngã rẽ: điều này có ý nghĩa gì đối với châu Mỹ về sự kết thúc của chế độ thống trị của đô la?

Khi vào tháng 7 năm 2024, nợ công của Mỹ gần chạm mốc kỳ diệu 35 nghìn tỷ đô la, điều này đã trở thành tín hiệu để suy ngẫm sâu hơn về những thay đổi căn bản đang diễn ra trong trật tự kinh tế toàn cầu. Con số này, đối với mỗi người Mỹ, trung bình tương đương 100 nghìn đô la nợ công, chỉ là một triệu chứng của một vấn đề lớn hơn – sự mất đi vị thế bá chủ của đồng đô la trên trường quốc tế.

Tại sao kế hoạch của Trung Quốc hoàn toàn thất bại: bán toàn bộ trái phiếu chính phủ Mỹ

Câu hỏi đặt ra một cách provocateur là: điều gì sẽ xảy ra nếu Trung Quốc đột nhiên tuyên bố bán hết 771 tỷ đô la nợ Mỹ? Câu trả lời ít bi đát hơn nhiều so với dự đoán.

Gói trái phiếu của Trung Quốc chỉ chiếm khoảng 2% tổng các khoản nợ của Hoa Kỳ. Dù đối với người quan sát trung bình, tỷ lệ này có vẻ nhỏ bé, nhưng trên thị trường tài chính toàn cầu, nó đại diện cho một “cá mập lớn”, có khả năng gây ra những biến động lớn. Nếu Bắc Kinh đồng thời bán ra toàn bộ lượng trái phiếu này, lợi suất trái phiếu chính phủ sẽ tăng vọt – kéo theo đó là chi phí vay nợ của Washington cũng tăng theo.

Tuy nhiên, chính Trung Quốc sẽ rơi vào tình huống khó xử. Là quốc gia có dự trữ ngoại hối lớn nhất thế giới và sở hữu một danh mục tài sản lớn bằng đô la, “tấn công” đồng đô la bằng cách bán tháo trái phiếu sẽ tự hại chính mình. Sự mất giá của đồng đô la Mỹ sẽ trực tiếp gây ra thiệt hại trong dự trữ ngoại hối của Trung Quốc.

Phân tích nợ: điều gì đang chờ đợi Hoa Kỳ?

Quy mô nợ của Mỹ gần bằng 125% GDP hàng năm của nước này. Tỷ lệ này phản ánh một vấn đề căn bản: chi tiêu công vượt quá khả năng thu thuế. Từ hạ tầng, phúc lợi xã hội đến chi tiêu quân sự – tất cả đều cần nguồn tài chính.

Chính phủ Mỹ đã áp dụng chiến lược cổ điển: vay mượn từ toàn thế giới. Các nhà đầu tư nước ngoài, tập đoàn, chính phủ – tất cả đều trở thành “chủ nợ” của Mỹ. Vì Mỹ sở hữu nền kinh tế lớn nhất thế giới, hệ thống tài chính tiên tiến và danh tiếng quốc tế, họ đã tận dụng điều này trong nhiều năm. Đô la như đồng tiền toàn cầu cho phép in tiền để trả nợ thông qua các cơ chế như nới lỏng định lượng hay giảm lãi suất.

Tuy nhiên, mọi hệ thống đều có giới hạn. Nợ ngày càng tăng buộc Washington phải lựa chọn ba phương án: tăng thuế, cắt giảm chi tiêu xã hội hoặc thực hiện các giải pháp lạm phát thông qua phát hành tiền để mua nợ. Mỗi con đường đều mang lại những hậu quả xã hội và kinh tế đáng kể.

Độ tin cậy trên bàn cân: khi nợ chuyển sang khủng hoảng mất niềm tin

Cho đến nay, trái phiếu chính phủ Mỹ vẫn thu hút nhà đầu tư như một nơi trú ẩn an toàn tương đối. Tuy nhiên, vị thế này dựa trên niềm tin – niềm tin rằng Mỹ có khả năng trả nợ. Càng nợ nhiều, niềm tin đó càng bị thử thách.

Nếu các chủ sở hữu trái phiếu quốc tế bắt đầu nghi ngờ về sự ổn định tài chính của Mỹ và bắt đầu bán tháo trái phiếu hàng loạt, nền kinh tế Mỹ sẽ đối mặt với kịch bản sốc. Lợi suất trái phiếu sẽ tăng theo chuỗi – các công ty sẽ phải trả nhiều hơn cho vay, đầu tư giảm, thất nghiệp tăng. Thêm vào đó, uy tín quốc tế của Mỹ sẽ bị suy giảm, hạn chế ảnh hưởng chính trị của nước này trên trường quốc tế.

Chiến lược gia tài chính mới nổi: từ bá chủ đô la đến dedolarization

Ở đây xuất hiện một nhân tố thay đổi toàn bộ trò chơi – hiện tượng dedolarization. Từ “thập kỷ mất mát” ở Mỹ Latin, qua khủng hoảng tài chính ở Đông Nam Á, đến những biến động gần đây ở Argentina và Thổ Nhĩ Kỳ – các quốc gia trên thế giới đã chứng kiến rõ ràng cách vị thế bá chủ của đô la phục vụ mục đích mở rộng kinh tế của Mỹ.

Mô hình này là dự đoán được: Cục Dự trữ Liên bang (Fed) tăng cung đô la qua chính sách tiền tệ mở rộng. Các quốc gia mới nổi, thấy được vay mượn rẻ, vay bằng đô la. Khi nền kinh tế Mỹ lấy lại đà tăng trưởng, Fed nâng lãi suất. Vốn quốc tế đổ dồn trở lại Mỹ để tìm lợi nhuận cao hơn. Các quốc gia còn lại gánh nợ bằng đô la đang tăng giá trị.

Mô hình này đã lặp đi lặp lại nhiều lần. Theo các báo cáo tháng 7 năm 2024, gần một nửa các quốc gia trên thế giới đã tham gia vào quá trình dedolarization. Trung Quốc thúc đẩy quốc tế hóa nhân dân tệ, các nước BRICS xây dựng hệ thống thanh toán thay thế, bao gồm các kênh ngân hàng vệ tinh, tránh các hệ thống kiểm soát truyền thống do Washington kiểm soát. Ngay cả các nền kinh tế phương Tây truyền thống cũng bày tỏ nghi ngờ về độc quyền của đồng tiền Mỹ.

Vai trò của Trung Quốc: từ thụ động đến định hình trật tự

Đối với Trung Quốc, sở hữu 771 tỷ đô la nợ Mỹ không chỉ là nghĩa vụ, mà còn là một quân bài chiến lược. Thay vì bán trái phiếu, điều có thể gây hại cho cả hai phía, Bắc Kinh có thể sử dụng chúng trong ngoại giao kinh tế. Đồng thời, Trung Quốc tích cực thúc đẩy một trật tự tài chính thay thế, trong đó ảnh hưởng không còn dựa vào sự thống trị của đồng tiền, mà là liên minh các nền kinh tế mới nổi.

Là quốc gia phát triển nhanh nhất, đại diện cho các nền kinh tế mới nổi, và là động lực của các cấu trúc tài chính thay thế, Trung Quốc ngày càng đóng vai trò trung tâm. Mỗi bước đi của Bắc Kinh đều ảnh hưởng đến quỹ đạo của kiến trúc kinh tế toàn cầu.

Ảnh hưởng đối với người dân thường và tương lai

Đối với người dân bình thường trên thế giới, các quá trình này có thể trông có vẻ trừu tượng. Tuy nhiên, dedolarization sẽ mang lại hậu quả trực tiếp: tỷ giá hối đoái thay đổi, có thể xảy ra những biến động thương mại tạm thời, thị trường trở nên biến động hơn. Trong dài hạn, việc từ bỏ vị thế bá chủ của một đồng tiền sẽ dẫn đến một trật tự tài chính ổn định hơn, đa dạng hơn.

Thời điểm hiện tại trong lịch sử kinh tế là bước ngoặt quan trọng. Nợ Mỹ 35 nghìn tỷ đô la không chỉ là một con số – đó là biểu tượng của sự kết thúc kỷ nguyên, khi Hoa Kỳ có thể tài trợ chi tiêu của mình qua độc quyền phát hành đồng tiền toàn cầu. Tương lai thuộc về các hệ thống đa cực hơn, nơi sức mạnh tài chính được phân tán giữa nhiều trung tâm kinh tế.