Lý do tại sao thị trường meme coin sẽ chiếm ưu thế trong Quý 1 năm 2024──Sự hòa quyện hoàn hảo giữa hiện tượng văn hóa và tâm lý đầu cơ

Viết bài: Lăng Vân, Miss Mèo
Xem xét: Ashley

Nhìn lại sự bùng nổ của meme coin qua lịch sử

meme coin bản thân không phải là một khái niệm cũ. Năm 2013, kỹ sư phần mềm Billy Marcus và Jackson Palmer đã tạo ra Dogecoin (DOGE), lấy cảm hứng từ chú chó Shiba Inu của Nhật Bản, mà không ai dự đoán được điều đó sẽ trở thành một trong những loại tài sản sinh lợi cao nhất trong thị trường tiền mã hóa hơn một thập kỷ sau này.

Theo báo cáo mới nhất của CoinGecko, trong quý 1 năm nay, tỷ lệ lợi nhuận trung bình của meme coin đã đạt 1,312.6%, vượt xa cả các token liên quan đến RWA và AI. Các meme coin như Book of Meme (BOME), Brett, Cat in a Dogs World (MEW), được niêm yết vào tháng 3, nhanh chóng vọt lên top 10 về vốn hóa thị trường, lật đổ quan niệm truyền thống về “tính hữu dụng” của các tài sản mã hóa.

Điều này có nghĩa rằng, không chỉ là một bong bóng đầu cơ, meme coin đã khẳng định vị thế của mình như những nhân tố trung tâm của thị trường.

Bản chất văn hóa meme — Tại sao nó lại lan truyền

Năm 1976, nhà sinh vật học Richard Dawkins người Anh đã đề xuất khái niệm “meme” trong cuốn sách “The Selfish Gene”. Đây là đơn vị nhỏ nhất của việc sao chép và truyền bá trong lĩnh vực văn hóa, tương tự như gen trong sinh học. Khái niệm này, được dịch sang tiếng Trung là “mô điền” vào năm 2003 bởi các nhà nghiên cứu Trung Quốc, bao gồm cả các hiện tượng như tôn giáo, tin tức, tin đồn, khẩu hiệu, truyện cười, đều nằm trong phạm vi của nó.

Có ba yếu tố quyết định sức lan truyền của meme: Thứ nhất là “độ bền” (phụ thuộc vào thời gian tồn tại của meme), Thứ hai là “khả năng sinh sôi” (khả năng hiểu và chia sẻ của nhiều người), Thứ ba là “độ trung thành trong sao chép” (khả năng giữ nguyên hình thức ban đầu).

Điều quan trọng là hai yếu tố thứ hai và thứ ba. Càng lan rộng, khả năng meme tồn tại càng cao. Tuy nhiên, việc sao chép hoàn toàn là điều khó khăn, vì nó phụ thuộc vào nền tảng giáo dục, độ tuổi, giới tính của người tiếp nhận. Thường thì, người truyền bá sẽ có ý thức kết hợp các góc nhìn mới hoặc meme khác để biến đổi thành dạng hấp dẫn hơn.

Thị trường meme coin cũng hoạt động theo nguyên lý tương tự. Hình ảnh chú chó dễ thương (DOGE), câu chuyện đùa về chú ếch buồn (PEPE), hoặc nhân vật lười biếng — những biểu tượng hình ảnh cảm xúc này, càng được nhiều người hiểu và đồng cảm, thì đồng coin đó càng lan truyền nhanh chóng.

Khung cảnh meme coin thắng thế trong Quý 1 năm 2024

Suy thoái vĩ mô và biến đổi tâm lý cộng đồng

Thị trường bò hiện tại thu hút nhiều nhà đầu tư mới vào thị trường mã hóa, nhưng họ lại mất hứng thú với các công nghệ phức tạp như hợp đồng thông minh, oracle, staking. Trong khi đó, trong bối cảnh toàn bộ nền kinh tế đang suy yếu, mọi người vô thức chọn các hành động “ít năng lượng, đạt kết quả cao”.

Meme coin chính là đáp ứng nhu cầu này. Có thể mua hàng nghìn cái với 10 đô la, chỉ cần giảm một số 0 là gấp 10 lần lợi nhuận. Không cần hiểu biết kỹ thuật phức tạp. Chính tâm lý này, với ngưỡng tâm lý thấp, đã thúc đẩy dòng vốn đổ vào thị trường.

Ứng dụng mô hình truyền bá thông tin

Nếu áp dụng mô hình truyền nhiễm SIR trong dịch tễ học, chìa khóa để lan truyền thông tin là “tốc độ lây nhiễm vượt quá tốc độ hồi phục”. Nói cách khác, càng nhiều người mới tiếp xúc với thông tin, quy mô nhiễm bệnh sẽ tăng theo cấp số nhân.

Trong meme coin, các nền tảng mạng xã hội lớn như Reddit, Twitter, TikTok đóng vai trò “môi trường lây nhiễm”. Một influencer phát biểu, có thể đến hàng chục nghìn người cùng lúc, rồi chính họ lại trở thành những người truyền bá.

Sức mạnh của hình ảnh đơn giản, trực quan

“Một công thức đánh giá ‘Tam Thái’ tăng thêm mỗi lần, khán giả giảm đi 1 vạn” — đây là quy luật phổ quát của truyền thông. Tương tự, meme coin càng đơn giản, dễ thương, dễ hiểu thì càng dễ lan truyền. Giải thích các mô hình kinh tế phức tạp chỉ phù hợp với chuyên gia, còn hình ảnh như “chú chó Shiba Inu dễ thương” hay “câu chuyện về chú ếch buồn” lại tạo ra sự đồng cảm không phân biệt tuổi tác hay giới tính.

Influencer và cộng đồng — Huyền thoại về sự giàu có

Sự tăng trưởng nhanh của thị trường meme coin không thể thiếu vai trò của các influencer và cộng đồng. Họ không chỉ đơn thuần nói “đồng này sẽ tăng giá”, mà còn xây dựng các huyền thoại về sự giàu có như “người này kiếm 30 triệu đô trong 2 giờ”.

Hiện tượng FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội) bùng nổ ở đây. Khi nhiều người cùng khuyên một đồng coin trong cùng một cộng đồng, họ dễ bị “tự nhủ” rằng “đây là giá trị đặc biệt”. Thực tế, có thể có các bot giao dịch, bán chốt đỉnh, hoặc rủi ro về việc đồng coin về 0.

Điều quan trọng là chú ý đến các thông tin từ influencer quốc tế hoặc các influencer toàn cầu, vì sự đồng thuận xuyên văn hóa mới là điều quyết định thị trường thực sự.

Hình thái tiến hóa của meme coin — Hội tụ NFT và DeFi

Kết hợp với NFT

Shiba Inu (SHIB) là ví dụ tiêu biểu của sự tiến hóa này. Chủ sở hữu token SHIB có thể sở hữu NFT giới hạn “Shiboshis” (10.000 nhân vật hoạt hình cảm hứng từ chó Shiba Inu), dùng để chiến đấu trong game và kiếm coin. Các series Rare Pepes hay Fake Rares cũng là ví dụ về các dự án NFT ban đầu phát triển từ meme internet virus.

Các nhà sưu tập NFT hình thành cộng đồng riêng, có thể truy cập các sự kiện offline độc quyền hoặc nhận các vật phẩm liên quan. Đây là sự nâng cấp từ meme coin chỉ là đầu cơ sang “cộng đồng fan hâm mộ”.

Tích hợp vào các giao thức DeFi

Meme coin đã tích hợp các cơ chế DeFi như staking, cung cấp thanh khoản, khai thác. Ví dụ, trên nền tảng Shiba Swap, người nắm giữ SHIB có thể staking để nhận thưởng, đồng thời còn có thể nhận thêm token như BONE, LEASH. Doggy DAO là tổ chức tự trị phân quyền, cho phép người dùng tham gia quyết định các đề xuất của giao thức qua quyền biểu quyết.

Các nhà cung cấp thanh khoản nhận phần phí giao dịch, góp phần duy trì tính thanh khoản và hiệu quả của thị trường meme coin.

Những rủi ro nhà đầu tư cần biết khi tham gia meme coin

1. Biến động cực cao

Giá meme coin có thể tăng gấp 10 lần trong vài phút, rồi giảm 90% trong thời gian ngắn sau đó. Các tin đồn nổi bật như Elon Musk, các xu hướng hot, hoặc trào lưu mạng xã hội có thể gây biến động thị trường ngay tức thì. Nhà đầu tư cá nhân dễ gặp thiệt hại nặng.

2. Thiếu nền tảng công nghệ thực chất

Nhiều meme coin không có các ứng dụng thực tế hoặc công nghệ đột phá. Giá trị của chúng hoàn toàn phụ thuộc vào cảm xúc thị trường, và khi cảm xúc đảo chiều, chúng sẽ trở thành bong bóng. Ngay cả các dự án tích hợp NFT và DeFi cũng phần lớn chỉ dựa trên “hài hước và châm biếm”.

3. Thao túng thị trường

Lan truyền thông tin sai lệch, chia rẽ cộng đồng, thao túng giá để đẩy lên rồi bán tháo là chuyện thường. Các meme coin có thanh khoản thấp dễ bị các khoản lớn thao túng, gây thiệt hại cho nhà đầu tư không cảnh giác.

4. Phổ biến các dự án lừa đảo

Nhiều meme coin do nhà phát triển ẩn danh hoặc dùng tên giả tạo ra. Sau khi bán pre-sale, nhóm phát triển có thể biến mất cùng số vốn đã huy động — gọi là “rug pull”. Việc thay đổi địa chỉ nhận token pre-sale qua các tài khoản giả mạo cũng là rủi ro lớn.

Kết luận — Phân tích đầu tư vào meme coin thời kỳ 2024Q1

Trong quý 1 năm 2024, meme coin đã không còn là mục tiêu đầu cơ đơn thuần, mà đã nổi lên như những thế lực chi phối thị trường mã hóa. Sự kết hợp hoàn hảo giữa hiện tượng văn hóa meme, quy luật truyền bá, tâm lý FOMO, và cơ chế lan truyền viral của mạng xã hội đã tạo ra một làn sóng mạnh mẽ.

Tuy nhiên, thị trường này cũng đầy rẫy lừa đảo, thao túng và biến động cực đoan. Khi tham gia, nhà đầu tư cần ghi nhớ:

• Xác nhận sự đồng thuận xuyên văn hóa giữa các influencer toàn cầu
• Không dựa vào một nguồn duy nhất, mà kiểm chứng thông tin từ nhiều nguồn
• Đánh giá khách quan về nền tảng công nghệ và ứng dụng thực tế
• Bắt đầu với các vị trí nhỏ, trong phạm vi vốn dư thừa

Trong thời điểm meme coin đang chiếm lĩnh trung tâm thị trường, sự cân bằng giữa hiểu biết và cảnh giác sẽ là chiến lược sống còn của nhà đầu tư.

【Lưu ý miễn trừ trách nhiệm】Thị trường có rủi ro, đầu tư cần thận trọng. Bài viết này không phải là lời khuyên đầu tư. Người đọc cần xem xét kỹ các quan điểm trong bài phù hợp với tình hình của mình, và tự chịu trách nhiệm trong quyết định đầu tư.