Meta trở lại mạnh mẽ, lần này không ai ngăn cản!

Viết bài: Thejaswini M A

Dịch: Block unicorn

Tháng 7 năm 2019, Mark Zuckerberg xuất hiện tại phiên điều trần của Ủy ban Ngân hàng Thượng viện, cố gắng giải thích tại sao nên cho phép Facebook tạo ra một loại tiền tệ toàn cầu. Kết quả không như mong đợi. Các thượng nghị sĩ so sánh Libra với “mối đe dọa cấp độ 11/9”. Các cơ quan quản lý của Pháp và Đức tuyên bố sẽ hoàn toàn ngăn chặn Libra. Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang cũng gọi đó là “mối quan ngại nghiêm trọng”. Trong vòng ba tháng, PayPal, Visa, Mastercard, eBay và Stripe đều rút khỏi Hiệp hội Libra. Đến năm 2022, dự án này hoàn toàn thất bại, tài sản của nó được bán với giá 182 triệu USD cho một ngân hàng nhỏ ở California.

Bảy năm sau, Meta dự định đưa stablecoin vào WhatsApp, Facebook và Instagram. Kế hoạch dự kiến sẽ ra mắt vào nửa cuối năm 2026. Stripe, công ty đã rút khỏi dự án Libra năm 2019, hiện là ứng cử viên hàng đầu cung cấp công nghệ hỗ trợ. Và cho đến nay, phía Washington hầu như chưa đưa ra bình luận nào.

Những gì Meta muốn vẫn không thay đổi, chỉ có mọi thứ khác đã thay đổi.

Cần phải phân biệt chính xác Libra là gì, vì phiên bản năm 2026 có những khác biệt quan trọng.

Libra nhằm tạo ra một loại tiền tệ toàn cầu mới. Nó sẽ dựa trên một rổ các đồng tiền chủ quyền, do một liên minh các doanh nghiệp tư nhân quản lý, và phát hành trên một blockchain độc quyền. Facebook muốn tạo ra một loại tiền tệ thực sự, chứ không phải phương thức thanh toán hay lớp thanh toán. Loại tiền tệ mới này sẽ do một liên minh tư nhân kiểm soát, trong đó Facebook là thành viên có ảnh hưởng nhất. Trước khi bất kỳ ngân hàng trung ương nào kịp phản ứng, loại tiền này đã được lưu hành trong 2 tỷ người dùng.

Các cơ quan quản lý đã chặn đứng khả năng này. Họ lo ngại rằng, nếu các tổ chức quy mô như Facebook có thể vượt qua hệ thống quản lý hiện tại để phát hành tiền cho 2 tỷ người dùng, thì sẽ đặt ra một mối đe dọa chưa từng có đối với chủ quyền tiền tệ. Sự hoảng loạn của Quốc hội có phần quá mức, nhưng những lo ngại cơ bản của họ không phải là không có lý.

Trong khi đó, kế hoạch của Meta vào năm 2026 lại hoàn toàn ngược lại. Công ty không có ý định phát hành stablecoin riêng, mà sẽ gửi đề xuất tới các nhà cung cấp bên thứ ba. Như phát ngôn viên của Meta, Andy Stone, nói, mục tiêu là “cho phép cá nhân và doanh nghiệp có thể thanh toán trên nền tảng của chúng tôi theo cách họ ưa thích”. Meta không muốn trở thành nhà phát hành, mà chỉ cung cấp giao diện thanh toán.

Sự khác biệt này nghe có vẻ nhỏ, nhưng thực ra không phải vậy. Phát hành tiền tệ có nghĩa là kiểm soát chính sách tiền tệ, quản lý dự trữ, làm việc với ngân hàng trung ương, và trở thành tổ chức tài chính được quản lý ở mọi khu vực pháp lý mà tiền tệ lưu hành. Trong khi đó, làm giao diện nghĩa là xây dựng ví và kết nối với các thực thể đã phát hành, hỗ trợ và được cơ quan quản lý phê duyệt stablecoin. Trách nhiệm tuân thủ sẽ chuyển từ Meta sang Circle, Paxos hoặc bất kỳ bên trung gian nào. Meta chỉ có quyền phân phối, còn trách nhiệm thì không.

David Marcus, người dẫn dắt nhóm ban đầu của Libra, cho biết dự án đã dành nhiều năm để chỉnh sửa thiết kế và giải quyết các vấn đề về quy định, nhưng cuối cùng lại bị cản trở bởi áp lực chính trị, chứ không phải bị từ chối rõ ràng về mặt pháp lý.

Điều mang tính châm biếm là chính áp lực chính trị này đã thúc đẩy việc ban hành “Đạo luật GENIUS” vào tháng 7 năm 2025, tạo ra khung pháp lý liên bang cho các nhà phát hành stablecoin tại Mỹ. Đạo luật này yêu cầu các stablecoin phải dự trữ 100% tài sản chất lượng cao, hợp pháp hóa stablecoin như một dạng tiền mặt token hóa, và cung cấp rõ ràng về quy định cho các tập đoàn lớn. Nói cách khác, những người đã chặn đứng Libra trong năm năm qua lại chính là những người đã tạo điều kiện cho sự xuất hiện của Libra phiên bản 2026.

Danh sách các đối tác cũng rất quan trọng.

Tháng 10 năm 2024, Stripe mua lại công ty hạ tầng stablecoin Bridge với giá 1,1 tỷ USD. Đến tháng 2 năm 2026, Bridge nhận được sự chấp thuận có điều kiện từ Cục Quản lý Tiền tệ Mỹ (OCC), cấp giấy phép ngân hàng ủy thác quốc gia, cho phép hoạt động phát hành và quản lý stablecoin trong khung pháp lý rõ ràng của liên bang. Giám đốc điều hành của Stripe, Patrick Collison, gia nhập Hội đồng quản trị của Meta vào tháng 4 năm 2025. Mối liên hệ giữa hai công ty ngày càng chặt chẽ, vì vậy, không có gì ngạc nhiên khi Stripe được chọn làm nhà cung cấp hạ tầng tích hợp stablecoin của Meta, nhất là khi những người theo dõi lĩnh vực này đều biết rõ điều đó.

Đây chính là hình ảnh thực tế của “giữ khoảng cách”. Meta phụ trách trải nghiệm người dùng cho gần 4 tỷ người dùng hoạt động hàng tháng. Stripe và Bridge đảm nhiệm việc quản lý, tuân thủ, các kênh chuyển tiền và thanh toán liên chuỗi. Dù cuối cùng sử dụng blockchain nào, đối với người dùng nhận tiền từ các nhà sáng tạo trên Instagram hoặc chuyển tiền cho người khác, blockchain — dù tôi rất ghét cách gọi này — vẫn là “không nhìn thấy được”. Đó chính là lý do khiến khả năng ứng dụng trở nên hấp dẫn hơn.

Các chuyên gia trong ngành luôn đo lường mức độ phổ biến của tiền mã hóa qua địa chỉ ví và số lượng đăng ký trên sàn giao dịch, nhưng nhận thấy nhóm người dùng phổ biến vẫn giới hạn trong những người đã hiểu rõ về tiền mã hóa. Cách đo lường này giả định rằng sự phổ biến là do người dùng chủ động chọn sử dụng tiền mã hóa. Trong khi đó, ý tưởng mà Meta xây dựng lại cho rằng sự phổ biến là do người dùng vô thức sử dụng tiền mã hóa, vì nó đã tích hợp sẵn trong các ứng dụng họ dùng hàng ngày.

Các ứng dụng thực sự có ý nghĩa ở đây vừa cụ thể, vừa nhỏ bé. Thu nhập của nhà sáng tạo: Hiện tại, Meta thanh toán cho nhà sáng tạo ở hàng chục quốc gia qua hệ thống ngân hàng truyền thống — cách này chậm, tốn kém, và đối với các thị trường có hạ tầng tài chính yếu, gần như không thể thực hiện. Tháng 12 năm 2025, YouTube cho phép nhà sáng tạo tại Mỹ nhận thu nhập bằng stablecoin PYUSD của PayPal. PayPal đảm nhiệm việc chuyển đổi tiền tệ phía sau. Nhà sáng tạo có thể thấy số tiền tương ứng trong ví của họ. Cấu trúc mà Meta xây dựng cũng dựa trên nguyên lý này, nhưng mở rộng gấp bốn lần, nhằm phục vụ các thị trường có nhu cầu vượt xa Mỹ, nơi mà việc bỏ qua hệ thống ngân hàng truyền thống còn cấp thiết hơn.

Chuyển tiền xuyên quốc gia: WhatsApp có tỷ lệ mở trung bình hàng ngày lên tới 84% ở nhiều thị trường mới nổi. Nó là công cụ liên lạc chính của các doanh nghiệp nhỏ tại Ấn Độ, Brazil, Nigeria và Đông Nam Á. Việc tích hợp chức năng thanh toán USD vào một công cụ mà người dùng mở trung bình 30 lần mỗi ngày khác hoàn toàn so với yêu cầu họ phải tải xuống ví tiền mã hóa.

Tất cả các bài viết về tích hợp stablecoin của Meta đều so sánh với X Money, nhưng cần cẩn thận vì so sánh này thực chất phản ánh điều gì.

Từ khi mua lại Twitter vào năm 2022, Elon Musk đã liên tục ám chỉ rằng nền tảng X sẽ ra mắt chức năng thanh toán. Ông từng nói rằng X sẽ ra mắt dịch vụ thanh toán vào giữa năm 2024, nhưng chưa thực hiện. Tháng 2 năm 2026, trong buổi trình diễn nội bộ của xAI, Musk xác nhận rằng X Money đang thử nghiệm kín trong nội bộ nhân viên X, dự kiến sẽ có đợt thử nghiệm hạn chế ra bên ngoài trong vòng một đến hai tháng tới. Thông qua hoạt động truyền thông của William Shatner, các chức năng của bản thử nghiệm gồm chuyển tiền P2P, gửi tiền qua Cross River Bank với lãi suất 6% hàng năm, bảo hiểm FDIC tối đa 250.000 USD, và một thẻ ghi nợ thương hiệu X có chức năng hoàn tiền. Dù đã có nhiều đồn đoán về việc tích hợp Dogecoin trong nhiều năm, nhưng bản thử nghiệm hiện tại chưa cho thấy bất kỳ hỗ trợ nào đối với tiền mã hóa.

Hãy cùng xem so sánh với Meta. X Money, ít nhất trong dạng hiện tại, đang xây dựng một ngân hàng trực tuyến mới. Tiết kiệm lãi cao, thẻ ghi nợ, gửi tiền trực tiếp, bảo hiểm FDIC — tất cả đều là các chức năng của tài khoản ngân hàng, nhưng lại tồn tại trong một ứng dụng mạng xã hội. Điều này có thể khả thi. Nhưng nó hoạt động trong hệ thống tài chính hiện tại, dựa trên hạ tầng ngân hàng truyền thống, qua các kênh thanh toán của Cross River Bank và Visa. X đang tìm giải pháp cho thị trường ngân hàng bán lẻ Mỹ.

Meta giải quyết một vấn đề khác. Việc tích hợp stablecoin nhằm phục vụ các thị trường mà dịch vụ ngân hàng truyền thống quá đắt đỏ, chậm chạp hoặc không thể tiếp cận. Người dùng WhatsApp chủ yếu tập trung ở các nước đang phát triển. Trong 100 quốc gia đông dân nhất, WhatsApp chiếm ưu thế ở 65 quốc gia/khu vực; tại Nigeria, Nam Phi và Brazil, hơn 90% người dùng internet hàng tháng sử dụng WhatsApp.

Kinh tế nhà sáng tạo mà Meta hướng tới là toàn cầu. Thị trường chuyển tiền xuyên quốc gia trị giá khoảng 800 tỷ USD mỗi năm, hiện phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng trung gian, mất nhiều ngày và phí cao. Trong bối cảnh đó, stablecoin có tốc độ thanh toán nhanh, chi phí thấp rõ ràng là một cải tiến không nhỏ.

Nói cách khác, đây là hai lý thuyết khác nhau. Công ty X muốn trở thành ngân hàng của người dùng hiện tại, còn Meta muốn trở thành hạ tầng thanh toán cho toàn bộ internet toàn cầu đã phủ sóng qua nền tảng của họ. Thực tế, họ không cạnh tranh cùng mục tiêu. Doanh thu của Meta trong quý 4 năm 2025 đạt 59,89 tỷ USD, tăng 24% so với cùng kỳ. Công ty có đủ nguồn lực để theo đuổi mục tiêu này một cách nghiêm túc.

Với Meta, vấn đề quyền riêng tư dữ liệu luôn tồn tại. Tháng 1 năm 2026, Instagram gặp sự cố rò rỉ dữ liệu, ảnh hưởng đến 17,5 triệu người dùng. Phản hồi tiêu chuẩn của Meta là hệ thống không bị xâm nhập, chỉ thu thập dữ liệu công khai. Nhưng khi dữ liệu bắt đầu bao gồm các hồ sơ giao dịch, phản hồi này trở nên kém thuyết phục hơn. Việc ghép dữ liệu tài chính vào mạng lưới các mối quan hệ xã hội sẽ tạo ra một hình ảnh nhận dạng toàn diện, dễ bị lợi dụng hơn so với việc dùng riêng lẻ từng loại dữ liệu. Meta cần cung cấp bằng chứng thuyết phục về khả năng kiểm soát để đảm bảo quy mô tích hợp mà không gây ra phản ứng chính trị như năm 2019.

Ngoài ra, còn có thực tế kinh doanh rõ ràng hơn. Một nền tảng có thể thấy rõ bạn đã mua gì (chứ không chỉ là bạn đã nhấp vào gì) sẽ có dữ liệu định hướng chính xác hơn nhiều so với nền tảng không thể làm vậy. Doanh thu quảng cáo của Meta dựa vào suy luận hành vi, còn dữ liệu giao dịch sẽ loại bỏ suy luận đó.

Môi trường quy định ngày càng thân thiện hơn, nhưng không phải vô điều kiện. Đạo luật GENIUS cấm thanh toán stablecoin mang lại lợi nhuận, do đó sản phẩm của Meta được định hướng là dịch vụ thanh toán chứ không phải tiết kiệm. Lệnh cấm này cũng giới hạn sức hút của các sản phẩm Meta tại các thị trường phát triển, nơi người dùng đã có các sản phẩm sinh lợi khác để lựa chọn. Các ứng dụng tại các thị trường mới nổi có tính bền vững hơn, nhưng cũng phức tạp hơn vì phải tuân thủ nhiều quy định khác nhau ở hàng chục khu vực pháp lý.

Tuy nhiên, tất cả những điều này không thể thay đổi quan điểm cốt lõi về những gì đang diễn ra.

Năm 2019, tranh luận tập trung vào việc có nên cho phép Facebook xử lý lượng lớn tiền của người dùng hay không. Giờ đây, tranh luận đã lắng xuống, và Meta đã thắng, vì môi trường quy định xác nhận rằng, các stablecoin do bên thứ ba phát hành, phân phối qua các nền tảng lớn, có rủi ro kiểm soát được. Đạo luật GENIUS thực chất như một giấy phép cho các công ty như Meta, cho phép họ làm những điều mà Libra đã cố gắng làm, theo các kiến trúc khác nhau.

Năm ngoái, thị trường stablecoin đã vượt qua 3000 tỷ USD về lượng cung lưu hành. Dự kiến đến năm 2025, khối lượng giao dịch stablecoin sẽ đạt 33 nghìn tỷ USD. Khối lượng giao dịch stablecoin của Stripe đã đạt 400 tỷ USD, vẫn duy trì tăng trưởng trong thời kỳ thị trường ảm đạm. Hiện tại, vấn đề duy nhất chưa được giải quyết là phân phối, trong khi Meta sở hữu 3,98 tỷ người dùng hoạt động hàng tháng.

Cuộc tranh luận về “phổ biến” trong lĩnh vực tiền mã hóa luôn xoay quanh cách làm thế nào để mọi người chọn sử dụng nó. Trong hệ sinh thái của Meta, người dùng không cần phải lựa chọn, vì đã có sẵn trong hạ tầng. Trải nghiệm của họ đơn giản như chuyển tiền qua WhatsApp.

Meta không phải là công ty duy nhất làm điều này, nhưng là lớn nhất, và đang làm trong thị trường mà thanh toán bằng stablecoin vượt trội hơn so với thanh toán ngân hàng truyền thống.

Còn về việc liệu điều này có lợi cho “tiền mã hóa” theo cách hiểu phổ biến — tức là phi tập trung, giá token, và hệ sinh thái DeFi rộng lớn hơn — thì lại là câu chuyện khác. Nhưng rõ ràng, điều này thúc đẩy khối lượng giao dịch stablecoin và tính khả dụng của thanh toán kỹ thuật số bằng USD như một hạ tầng toàn cầu. Libra ban đầu muốn tạo ra một dạng tiền tệ mới, còn phiên bản 2026 chỉ đơn giản là chuyển tiền hiện có theo cách hiệu quả, tiết kiệm hơn hệ thống thanh toán hiện tại.

Đây là mục tiêu nhỏ hơn, dễ đạt được hơn, và có gần 4 tỷ người dùng tiềm năng.