Grayscale gọi Solana là “chợ tài chính của crypto”: Dữ liệu có thực sự chứng minh điều đó?

Grayscale, một trong những nhà quản lý tài sản crypto lớn nhất, đã công bố báo cáo nghiên cứu ngày 10/10, mô tả Solana như “chợ tài chính của crypto” – một cách nhìn vượt xa những lời quảng bá quen thuộc về tốc độ và hiệu suất.

Theo Grayscale, Solana đang dẫn đầu toàn ngành về số lượng người dùng, giao dịch và phí, nhờ trải nghiệm mượt mà, lợi thế kiến trúc từ Solana Virtual Machine (SVM) và hệ sinh thái ứng dụng đa dạng – tất cả tạo nên nền tảng định giá bền vững.

Điều này đánh dấu sự thay đổi rõ rệt trong giọng điệu của các tổ chức tài chính, khi Grayscale giờ đây dành cho Solana vị thế từng được họ dùng để mô tả Ethereum như “dầu kỹ thuật số”.

Nhưng quan trọng hơn là tín hiệu mà Grayscale gửi đi: khi một tổ chức tài chính truyền thống bắt đầu xây dựng luận điểm đầu tư cho một blockchain từng bị xem là “đã chết” sau cú sụp đổ của FTX, những nhà đầu tư tổ chức khác sẽ phải chú ý.

Câu hỏi đặt ra là: liệu dữ liệu có đủ sức chứng minh cho luận điểm này, hay “chợ tài chính” vẫn chỉ là một ẩn dụ đẹp?

Dữ liệu on-chain: Solana thực sự dẫn đầu?

Grayscale xác định ba yếu tố cốt lõi giúp Solana nổi bật trong nhóm blockchain hợp đồng thông minh: người dùng, khối lượng giao dịch và phí hệ sinh thái.

Theo báo cáo:

• Phí toàn hệ sinh thái đạt khoảng 425 triệu USD/tháng, tương đương tốc độ thường niên hơn 5 tỷ USD.
• Tổng khối lượng giao dịch DEX trong năm qua đạt 1,2 nghìn tỷ USD, chủ yếu thông qua Jupiter và Raydium.
• Jupiter hiện là trình tổng hợp DEX lớn nhất toàn ngành, trong khi Pump.fun có hơn 2 triệu người dùng hoạt động hàng tháng và Helium đạt 1,5 triệu người dùng hằng ngày.
• Số lập trình viên toàn thời gian vượt mốc 1.000 người, tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong hai năm qua.

Về mặt kỹ thuật, Solana xử lý block mỗi 400 mili-giây, giao dịch được xác nhận sau 12–13 giây, với phí trung bình chỉ 0,02 USD, và phí trung vị hàng ngày ở mức 0,001 USD – nhờ cơ chế “local fee market” giúp cô lập tắc nghẽn.

Bản nâng cấp sắp tới có tên Alpenglow sẽ rút ngắn thời gian hoàn tất xuống chỉ 100–150 mili-giây.

Tuy nhiên, Grayscale cũng thừa nhận rằng Solana không phù hợp làm tài sản lưu trữ giá trị dài hạn như Bitcoin hay Ethereum, do lạm phát cung và mức độ tập trung cao: 99% SOL stake nằm trong các trung tâm dữ liệu, 45% do hai nhà cung cấp lưu trữ chi phối.

Kiểm chứng thực tế: số liệu có ủng hộ Grayscale?

Theo DeFiLlama, Solana duy trì khoảng 2,6 triệu địa chỉ hoạt động mỗi ngày và 67 triệu giao dịch on-chain trong 24 giờ – phù hợp với nhịp hoạt động trung bình năm 2025.

Về phí, dữ liệu của Token Terminal cho thấy con số thực tế dao động quanh 30–40 triệu USD/tháng, có thể đạt 300–450 triệu USD/tháng trong giai đoạn sôi động, gần sát với ước tính của Grayscale nhưng chưa đủ ổn định để xem là “mức cơ bản.”

*Theo dữ liệu của Token Terminal, Solana đã tạo ra 7 tỷ đô la phí hệ sinh thái trong 12 tháng qua, xếp thứ hai sau Ethereum với 20 tỷ đô la.*Solana tạo ra khoảng 7 tỷ USD phí hệ sinh thái trong 12 tháng qua, chỉ đứng sau Ethereum (20 tỷ USD).

*Solana dẫn đầu tất cả các chuỗi về khối lượng DEX tính đến thời điểm hiện tại với 1,4 nghìn tỷ đô la, vượt qua Ethereum với 900 tỷ đô la và BNB với 450 tỷ đô la, theo DeFiLlama.*Khối lượng giao dịch DEX cũng ấn tượng: 1,4 nghìn tỷ USD từ đầu năm, vượt Ethereum (900 tỷ USD) và BNB (450 tỷ USD).

Về phát triển, theo Electric Capital, Solana có 17.700 nhà phát triển hoạt động, tăng 29% so với năm trước và 62% trong hai năm – chỉ đứng sau Ethereum.

*Solana đã thu hút 11.500 nhà phát triển mới tính đến năm 2025, tăng so với mức 7.600 vào năm 2024, trong khi số lượng nhà phát triển toàn thời gian tăng 62%, theo Electric Capital.*Tốc độ khối và thời gian hoàn tất khớp hoàn toàn với các con số Grayscale nêu: 0,4 giây/block và 12,8 giây finality.

Nhìn chung, dữ liệu ủng hộ hướng luận điểm của Grayscale: Solana đang dẫn đầu về người dùng, khối lượng DEX, phát triển ứng dụng và đội ngũ lập trình viên. Tuy vậy, một số con số vẫn bị “nói quá” – đặc biệt là khoản phí 425 triệu USD/tháng.

Vì sao các tổ chức tài chính đang “ấm lên” với Solana?

Lý do chính là trải nghiệm người dùng hiện đã đủ nhanh, rẻ và ổn định.

Cơ chế local fee market giúp tách biệt tắc nghẽn, giữ cho giao dịch thông thường rẻ và ổn định – điều mà các tổ chức thanh toán hoặc sàn lưu ký rất coi trọng.

Sau sự cố tạm dừng mạng hồi tháng 2/2024, hiệu suất và thời gian hoạt động đã cải thiện rõ rệt. Thanh khoản trên các DEX và aggregator như Jupiter cũng sâu hơn, giúp giao dịch lớn ít trượt giá.

Đặc biệt, nhiều quỹ ETF Solana giao ngay đã được nộp hồ sơ lên SEC trước khi cơ quan này tạm ngừng hoạt động – dấu hiệu cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn từ các tổ chức truyền thống.

Những đánh đổi và rủi ro tiềm ẩn

Tốc độ cao của Solana đi kèm yêu cầu phần cứng nặng, khiến phần lớn node vận hành tập trung tại trung tâm dữ liệu – yếu tố làm giảm mức độ phi tập trung thực tế.

Chỉ số Nakamoto coefficient của Solana hiện là 20 (tháng 10/2025), cho thấy số lượng bên cần thông đồng để kiểm duyệt giao dịch ít hơn so với các giai đoạn trước.

Đa dạng client vẫn đang trong giai đoạn chuyển tiếp: Firedancer – client do Jump Crypto phát triển – vẫn chưa triển khai đầy đủ, khiến rủi ro phụ thuộc vào một client duy nhất còn tồn tại.

Ngoài ra, tốc độ phát hành SOL 4–5%/năm và chính sách đốt phí mới (chỉ đốt 50% base fee, ngừng đốt priority fee) cũng khiến vai trò “lưu trữ giá trị” của SOL kém hấp dẫn hơn Bitcoin hay Ethereum.

Kết luận: “Chợ tài chính” hay “vườn kín”?

Luận điểm của Grayscale – rằng các ứng dụng nhanh, rẻ và gắn kết có thể tạo ra giá trị mạng lưới bền vững – đứng vững trên nhiều chỉ số cốt lõi: người dùng, throughput, nhà phát triển và thanh khoản.

Tuy nhiên, các giới hạn về tập trung, phần cứng và lạm phát vẫn là điểm yếu rõ ràng.

Nếu các bản nâng cấp Alpenglow (giúp hoàn tất giao dịch dưới 1 giây) và Firedancer (đa dạng hóa client) được triển khai thành công, vị thế của Solana trong mắt tổ chức sẽ càng vững chắc.

Ngược lại, nếu rào cản phần cứng tiếp tục tăng và mức độ tập trung cao hơn, “chợ tài chính” mà Grayscale hình dung có thể trở thành một “vườn kín” – nơi tốc độ cao nhưng tự do hạn chế.

Vương Tiễn