Một kỹ sư xAI Sulaiman Ghori đã dành hơn một giờ để ca ngợi “văn hóa minh bạch” của công ty, kết quả là ngày hôm sau đã bị sa thải. Bạn có thể nói bất cứ điều gì trong nội bộ công ty, nhưng ra ngoài thì lại là chuyện khác.
(Trước đó: X công bố mã nguồn gốc thuật toán “Phoenix”! Cùng Grok tương tác, Elon Musk chọn giữ bí mật trọng số mô hình)
(Bổ sung nền: Elon Musk online bảo vệ OpenAI: “Anh cả” ngày xưa đòi 1340 tỷ USD, cuối cùng tình cảm cũng thua lợi nhuận?)
Mục lục bài viết
- Vé vào thiên đường kỹ sư
- Khi niềm tin va chạm giới hạn
- Lịch sử luôn kỳ lạ giống nhau
- Logic nội tại của văn hóa cực đoan
- Chú thích mỉa mai nhất
“Chẳng ai bảo tôi là sai.”
Đây là câu Sulaiman Ghori dùng để mô tả trải nghiệm làm việc tại xAI trong cuộc phỏng vấn trên Podcast của Relentless. Ông đã dành hơn một giờ để mô tả chi tiết về văn hóa ở đó, nó tự do thế nào, mở rộng ra sao, và tin tưởng nhân viên ra sao.
Ông nói Elon Musk sẵn sàng bị chứng minh là sai, miễn là bạn có dữ liệu thử nghiệm. Ông nói ý tưởng tốt có thể được thực hiện ngay trong ngày, và ngay trong ngày đó sẽ nhận được phản hồi từ cấp trên và đồng nghiệp. Ông nói bản chất là doanh nhân, trước đây làm độc lập có thể nhanh hơn, nhưng ở xAI lại còn nhanh hơn.
Những lời này nghe như một “chứng nhân nơi công sở” nhiệt huyết đang quảng cáo cho công ty.
Rồi sau đó ông bị sa thải.
Vé vào thiên đường kỹ sư
Hãy cùng xem lại xAI mà Ghori mô tả là gì.
Khi ông gia nhập, công ty chỉ có khoảng 100 người, trong đó chưa đến 8 người không phải kỹ sư. Ngay cả đội bán hàng cũng toàn kỹ sư. Elon Musk nói: “Kỹ sư là kỹ sư, làm gì cũng vậy.” Ngày đầu đi làm, ông chỉ nhận được một chiếc laptop và một thẻ ra vào, không ai nói ông phải làm gì, tham gia đội nào. Ông được kỳ vọng tự tìm việc, tự chứng minh giá trị.
Nghe như là biểu hiện cực đoan của văn hóa tự do Silicon Valley.
Họ đã xây dựng trung tâm dữ liệu Colossus trong 122 ngày.
Làm thế nào? Sử dụng phương pháp “thuê tạm thời” để lấy giấy phép đất đai, vốn ban đầu dành cho các sự kiện ngắn hạn như lễ hội.
Sulaiman Ghori cười nói: “xAI về mặt công nghệ là một công ty lễ hội.”
Ông chia sẻ một khung tư duy nội bộ: mỗi commit trị giá khoảng 2.5 triệu USD. Tất nhiên đây không phải tính toán chính xác, mà là một thái độ, chỉ ra rằng mỗi dòng mã ông viết đều có hiệu ứng đòn bẩy cực cao.
Khi người dẫn chương trình hỏi về quản lý hạn chót, Ghori nói: “Câu trả lời luôn là hôm qua. Vấn đề là hôm nay bạn có thể làm được bao nhiêu.”
Cấu trúc tổ chức chỉ có ba tầng: cá nhân đóng góp, đồng sáng lập hoặc quản lý, rồi đến Elon Musk.
Hầu hết các quản lý cũng đều viết mã. Ranh giới nhóm mờ nhạt, nếu cần sửa lỗi gì, cứ làm, xong rồi trình người phụ trách, đồng ý thì hợp nhất và triển khai ngay.
Mọi người đều được tin tưởng làm đúng việc.
Đây là phần Ghori thích nhất ở xAI.
Khi niềm tin va chạm giới hạn
Vấn đề là: Những điều Ghori nói có gì đáng giấu giếm không?
Xây dựng Colossus trong 122 ngày? Đây là thông tin công khai, CEO NVIDIA Huang Renxun đã chính thức tuyên bố.
Mỗi commit trị giá 2.5 triệu USD? Đây là một cơ chế khích lệ, không phải bí mật thương mại.
Cấu trúc quản lý ba tầng? Đây là thiết kế tổ chức, không phải bí mật kỹ thuật.
Dự án Macro Hard Human Simulator? Chính Elon Musk cũng đã đề cập đến hướng này trên X.
Nhưng ông vẫn bị sa thải.
Đây chính là điểm tinh tế nhất của “văn hóa minh bạch” ở Silicon Valley. Bạn có thể thách thức bất kỳ quyết định nào trong nội bộ, nhưng không thể mô tả ra bên ngoài quá trình thách thức đó đã diễn ra như thế nào.
Bạn có thể nói với Elon Musk “Bạn sai”, nhưng không thể nói với phóng viên “Tôi đã từng nói với Elon Musk rằng bạn sai.”
Bạn được tin tưởng làm đúng việc, nhưng “đúng việc” không bao gồm việc tham gia phỏng vấn Podcast.
Trong công ty của Elon Musk, lời thật là tiền tệ nội bộ, nhưng ra ngoài có thể bị thu hồi.
Lịch sử luôn kỳ lạ giống nhau
Đây không phải lần đầu Elon Musk thể hiện thái độ như vậy.
Năm 2022, SpaceX có một nhóm nhân viên gửi thư công khai chỉ trích phát ngôn của Musk trên Twitter. Kết quả?
Chín người bị sa thải, trong đó có kỹ sư cao cấp giúp soạn thảo thư. Cùng năm, sau khi Musk mua lại Twitter, ông gửi email đe dọa nhân viên: nếu vi phạm thỏa thuận bảo mật, “chịu hậu quả pháp lý”. Thật trớ trêu, chính thư đe dọa này đã bị rò rỉ.
Điều còn sốc hơn là các biện pháp giám sát của Tesla. Ủy ban Quan hệ Lao động Quốc gia Mỹ (NLRB) từng kết luận rằng các thỏa thuận bảo mật của Musk “quá rộng”, vi phạm luật lao động.
Có báo cáo cho biết, Tesla gửi email cho từng nhân viên với khoảng cách khác nhau, chỉ bằng cách để trống một hai khoảng trống, để theo dõi người tiết lộ. Phương pháp “dấu ký số nhị phân” này biến nhân viên thành các biến số cần giám sát.
Tất nhiên, đây không chỉ là vấn đề của Musk.
Năm 2024, Google sa thải 28 người vì phản đối bán công nghệ cho Israel. Văn hóa “mở” của các công ty công nghệ luôn có một giới hạn vô hình.
Chỉ là không ai nói trước cho bạn biết giới hạn đó nằm ở đâu.
Logic nội tại của văn hóa cực đoan
Để hiểu tại sao lại như vậy, cần hiểu rõ văn hóa làm việc cực đoan của xAI đến mức nào.
Sulaiman Ghori nói rằng nhóm Macro Hard đã hoạt động liên tục trong “phòng chiến tranh” suốt bốn tháng, nghĩa là họ đang chiến đấu.
Công ty có cabin ngủ và giường tầng, cho phép nhân viên qua đêm tại văn phòng. Có lần nhóm “nâng cấp” phòng gym của công ty, họ dỡ bỏ dụng cụ tập, nhét tất cả mọi người vào đó để tiếp tục làm việc.
Một nhân viên xAI khác, Parsa Tajik, đăng trên X rằng họ đã có một cuộc họp liên tục 36 giờ. Đồng nghiệp Ayush Jaiswal châm biếm: “Cân bằng công việc và cuộc sống rất tốt, thực ra chúng tôi còn khuyên các đối thủ cạnh tranh làm như vậy.” Elon Musk dưới bình luận cười theo.
Văn hóa này tạo ra năng suất đáng kinh ngạc. Nhưng nó cũng tạo ra một hợp đồng tâm lý đặc biệt: tôi cho bạn tự do và tin tưởng tối đa, bạn đáp lại bằng sự cống hiến và trung thành tối đa. Điều khoản ngầm của hợp đồng này là bạn có thể nói bất cứ điều gì trong nội bộ, nhưng ra ngoài, bạn đại diện cho hình ảnh của văn hóa cực đoan này, chứ không phải chính bạn.
Trang tuyển dụng Glassdoor đánh giá “cân bằng công việc và cuộc sống” của xAI là 1.4 điểm (trên 5 điểm), nhưng đánh giá chung lại là 4.3 điểm. Sự mâu thuẫn này tự nó đã nói lên vấn đề: nhân viên biết nơi này vất vả, nhưng cũng biết nơi này đặc biệt. Họ sẵn sàng trả giá cho sự đặc biệt đó.
Nhưng điều kiện tiên quyết là, họ chủ động chọn chứ không bị phơi bày công khai.
Sai lầm của Sulaiman Ghori không phải là nói dối, mà là đã nói quá nhiều sự thật.
Giới hạn minh bạch
Igor Babuschkin, một trong những đồng sáng lập xAI, gần đây đăng bài: “Có những tháng chỉ trôi qua vài ngày, nhưng những đêm dài như cả tháng.” Ghori nói câu này mô tả chính xác nhịp độ làm việc của họ.
Nhịp độ này không phải ai cũng có thể chịu đựng. Nhưng những người chọn tham gia thường bị thu hút bởi cường độ này. Họ không muốn ổn định kiểu 9-5, mà muốn tham gia vào việc thay đổi thế giới, dù phải ngủ trên giường hành quân của công ty.
Vấn đề là, khi bạn nói ra lối sống này, nó nghe như là “bị bóc lột” chứ không còn là lựa chọn nữa. Dù bạn không nghĩ vậy. Dù từng lời nói của bạn đều tích cực.
Nội dung phỏng vấn của Ghori gần như toàn lời khen. Ông không tiết lộ bí mật công nghệ, không phê phán quyết định của công ty, không nói xấu đồng nghiệp. Ông chỉ mô tả văn hóa làm việc của xAI, và theo cách gần như là quảng cáo tuyển dụng.
Nhưng chỉ cần thế là đủ.
Bởi vì ông đã cho người ngoài thấy mặt thật của “văn hóa cực đoan”. Và khi mặt thật này được đem ra công khai, sẽ có nhiều cách hiểu khác nhau, có người nói đó là sáng tạo, có người nói đó là bóc lột. Công ty mất khả năng kiểm soát câu chuyện.
Văn hóa công ty ghi trên tường là “Chúng tôi khuyến khích nhân viên lên tiếng”, nhưng không ai bảo bạn tiếng nói đó nên truyền đến đâu.
Chú thích mỉa mai nhất
“Chẳng ai bảo tôi là sai.”
Đây là điều Ghori thích nhất ở xAI. Ông có thể chủ động yêu cầu trách nhiệm, sống dựa vào kiếm, chết vì kiếm. Ông có thể đề xuất ý tưởng trong ngày, thực hiện trong ngày, nhận phản hồi trong ngày. Không cần chờ đợi phê duyệt, không cần họp hành qua lại, không cần “phải hỏi cấp trên”.
Cho đến khi ông nói những điều này.
Rồi có người nói với ông rằng ông không thể.
Có lẽ đây là điều mỉa mai nhất của văn hóa “mở và minh bạch” của Silicon Valley, hoặc là nghịch lý của tất cả các startup.
Các công ty công nghệ thích nói rằng họ có văn hóa minh bạch, khuyến khích nhân viên lên tiếng, chia sẻ quan điểm, thách thức hiện trạng. Văn hóa của xAI có vẻ như vậy thật, tổ chức phẳng, phản hồi trực tiếp, chấp nhận sai lầm.
Nhưng có một quy tắc ngầm: Minh bạch là nội bộ, không phải ra ngoài. Bạn có thể nói thoải mái trên Slack, nhưng đã ký hợp đồng bảo mật thì cũng như vậy. Bạn có thể thách thức mọi quyết định kỹ thuật, nhưng không thể công khai bàn về cách công ty vận hành.
Văn hóa minh bạch dành cho nhân viên, không dành cho công chúng.
Câu chuyện của Ghori khiến tôi nhớ một câu chuyện cười cũ: nhân viên mới vào công ty, HR nói “Chúng tôi khuyến khích giao tiếp cởi mở”, rồi đưa cho họ một bản hợp đồng bảo mật dài 30 trang.
Chỉ khác là, có công ty sẽ nói rõ điều này trước khi bạn ký, còn có công ty sẽ để bạn tự phát hiện ra điểm hài hước ở chỗ nào.
Thông thường, cách nhân viên phát hiện ra là bị sa thải.
Dưới đây là video phỏng vấn của Ghori.
