Những công ty khởi nghiệp thực sự tồn tại được chỉ dựa vào hai chiếc hàng rào chắn này

Viết bài: David Dobrovitsky

Dịch: Luffy, Foresight News

Hầu hết các ý tưởng khởi nghiệp đều dễ bị sao chép.

Ít nhà sáng lập thừa nhận điều này công khai, nhưng chỉ cần dành đủ thời gian để phát triển sản phẩm, ai cũng sẽ nhận ra: ý tưởng có thể truyền bá trong chớp mắt, mã nguồn có thể được viết lại, chức năng có thể sao chép, thiết kế có thể bắt chước.

Thị trường không thưởng cho ý tưởng, thị trường thưởng cho lợi thế cạnh tranh bền vững.

Bỏ qua những ồn ào trong giới khởi nghiệp, con đường thực sự giúp một công ty khởi nghiệp tồn tại lâu dài chỉ có hai.

Thứ nhất, sở hữu công nghệ thực sự khó sao chép. Thứ hai, nắm bắt chặt chẽ các nhu cầu vĩnh cửu của con người trước khi đối thủ xuất hiện.

Gần như tất cả các công ty khởi nghiệp có thể tồn tại lâu dài đều không thoát khỏi hai lực lượng này. Hiểu rõ mình đang đi trên con đường nào sẽ quyết định cách bạn vận hành công ty.

Con đường thứ nhất: Công nghệ không dễ bị sao chép

Lợi thế cạnh tranh rõ ràng nhất chính là công nghệ.

Không phải chức năng, không phải giao diện đẹp mắt, mà là chiều sâu công nghệ thực sự, thứ mà đối thủ khó có thể sao chép dễ dàng.

Ví dụ điển hình là iPhone đầu tiên. Khi ra mắt năm 2007, nó không chỉ cải tiến điện thoại hiện có, mà còn đưa toàn bộ trải nghiệm tính toán mới vào trong túi của bạn.

Thiết bị này kết hợp thiết kế phần cứng, kiến trúc hệ điều hành, khả năng chuỗi cung ứng, trải nghiệm cảm ứng, tạo ra sản phẩm mà đối thủ khó lòng cạnh tranh nổi.

Nhiều công ty cố gắng sao chép nó, sao chép ý tưởng thì dễ, nhưng sao chép toàn bộ hệ thống gần như không thể.

Rào cản thực sự là sự tích hợp toàn diện. Phần cứng, phần mềm, công cụ phát triển, trải nghiệm người dùng hoạt động như một hệ sinh thái công nghệ hoàn chỉnh. Muốn làm lại tất cả đòi hỏi đầu tư lớn về kỹ thuật, vốn và khả năng tổ chức.

Đây mới là lợi thế công nghệ thực sự. Đối thủ có thể thấy bạn đã làm gì, nhưng để làm lại đòi hỏi nhiều năm công sức.

Các công ty theo con đường này thường hoạt động trong các lĩnh vực có độ sâu kỹ thuật cao: thiết kế chip, hạ tầng AI, công nghệ sinh học, hàng không vũ trụ, hệ thống phần mềm phức tạp, v.v. Những lĩnh vực này sẽ liên tục thưởng cho lợi thế này.

Đây là con đường khó nhất. Nhưng khi thành công, sẽ sinh ra những ông lớn thống trị ngành hàng chục năm.

Người xây dựng chính là một phần của lợi thế cạnh tranh

Về rào cản kỹ thuật, còn có một khía cạnh thường bị các nhà sáng lập bỏ qua.

Công nghệ càng độc đáo, người tạo ra nó càng có giá trị.

Người tạo ra hệ thống nếu thực sự hiểu rõ nó, họ đã trở thành một phần của lợi thế cạnh tranh. Kiến thức đằng sau sản phẩm không phải là chung chung, mà là tích lũy từ trải nghiệm thực tế.

Đây là lý do tại sao các công ty khởi nghiệp hoàn toàn dựa vào các kỹ sư thuê ngoài hoặc các studio đầu tư mạo hiểm rất ít khi tạo ra công nghệ thực sự có rào cản. Các kỹ sư của họ thường có năng lực trung bình, hiểu biết về hệ thống rất nông cạn.

Các công ty công nghệ hàng đầu thì khác biệt hoàn toàn.

Nhà sáng lập thường có nền tảng kỹ thuật vững chắc, tham gia sâu vào kiến trúc sản phẩm. Họ không chỉ bỏ tiền, mà còn tự tay tạo ra.

Có một phép so sánh rất phù hợp ngoài giới khởi nghiệp.

Phim đầu tiên của “Rocky” do Sylvester Stallone viết khi còn chưa nổi tiếng. Công ty sản xuất muốn có kịch bản, nhưng muốn chọn người khác đóng chính. Stallone từ chối.

Anh hiểu rõ vai diễn này vì chính anh viết nó, câu chuyện dựa trên trải nghiệm cá nhân. Thay anh, bộ phim sẽ hoàn toàn khác, điều này cho anh quyền quyết định.

Cuối cùng, công ty đồng ý để anh đóng chính, bộ phim trở thành một trong những phim phản đòn kinh điển nhất mọi thời đại, mở ra sự nghiệp của anh.

Cũng tương tự như vậy trong khởi nghiệp.

Khi người sáng tạo thực sự hiểu rõ công nghệ mình tạo ra, họ trở nên không thể thay thế. Công ty đó không chỉ là một sản phẩm, mà còn là biểu hiện của một loại kiến thức. Và kiến thức tích lũy từ chính mình là thứ khó bị sao chép nhất.

Hình thái mạnh nhất: Công nghệ chủ quyền

Lợi thế cạnh tranh về công nghệ còn có một phiên bản mạnh hơn.

Nền tảng của bạn càng ít phụ thuộc vào nền tảng khác để vận hành, nó càng có giá trị.

Hiện nay, nhiều công ty khởi nghiệp gần như hoàn toàn dựa vào nền tảng của người khác: phụ thuộc vào nhà cung cấp đám mây, API, cửa hàng ứng dụng, thuật toán phân phối, kênh thanh toán, hạ tầng do người khác kiểm soát.

Điều này tiềm ẩn rủi ro.

Nếu một công ty khác kiểm soát các hạ tầng quan trọng mà sản phẩm của bạn phụ thuộc, thì công ty khởi nghiệp của bạn chỉ có phần chủ quyền. Một thay đổi chính sách, giới hạn API, thay đổi quy định nền tảng có thể biến đổi hoàn toàn hoạt động của bạn trong chớp mắt.

Các công ty công nghệ hàng đầu theo đuổi điều khác: họ sẽ kiểm soát phần quan trọng nhất của hệ công nghệ của mình.

Công nghệ chủ quyền không có nghĩa là tự làm tất cả. Nhưng có nghĩa là các thành phần quan trọng nhất phải do chính họ kiểm soát.

Kiểm soát các hạ tầng then chốt có thể tăng cường khả năng chống chịu của doanh nghiệp. Nó giúp công ty không bị phụ thuộc vào nền tảng bên ngoài, và thúc đẩy đổi mới nhanh hơn vì hạn chế đến từ nội bộ.

Nhưng chỉ có chủ quyền chưa đủ.

Công nghệ phải tạo ra giá trị rõ ràng. Nó phải thay đổi một cách rõ ràng và dễ hiểu một điều gì đó quan trọng trong cuộc sống của con người.

Các công ty công nghệ mạnh nhất cùng lúc có ba yếu tố:

Đổi mới công nghệ sâu sắc

Kiểm soát phần quan trọng của hệ công nghệ

Mang lại giá trị biến đổi rõ rệt mà mọi người dễ nhận biết

Khi cả ba yếu tố này cùng tồn tại, công nghệ không còn chỉ là sản phẩm, mà trở thành hạ tầng.

Bài học đắt giá tôi rút ra từ trải nghiệm cá nhân

Điều này chính là bài học tôi đúc kết khi tự mình khởi nghiệp.

Tôi từng làm Glitter Finance, là cầu nối cross-chain đầu tiên kết nối Solana và Algorand. Khi ra mắt, toàn ngành đang sôi sục về hạ tầng cross-chain, khả năng tương tác chuỗi là vấn đề được cộng đồng quan tâm nhất.

Trong một khoảnh khắc, tôi nghĩ mình đã nắm trong tay vị trí tuyệt vời.

Nhưng nhanh chóng, các đối thủ có nguồn lực lớn hơn, đội ngũ lớn hơn, vốn mạnh hơn, hệ sinh thái vững chắc hơn đã bắt đầu làm các hạ tầng tương tự.

Lợi thế của chúng tôi biến mất nhanh hơn dự tính.

Sau đó, chúng tôi chuyển hướng, xây dựng dịch vụ đổi USDC dựa trên API của Circle. Công nghệ này rất thú vị, có thể thực hiện chuyển đổi stablecoin cross-chain liền mạch.

Nhưng câu chuyện cũ lại lặp lại.

Cuối cùng, Circle tự phát triển hạ tầng đổi cross-chain của riêng họ.

Khi nền tảng bạn phụ thuộc quyết định tự làm chức năng đó, lợi thế của bạn sẽ biến mất trong chớp mắt.

Bài học này rất đau đớn, nhưng rõ ràng:

Nếu hệ thống nền tảng có thể bị thay thế bởi nền tảng kiểm soát hạ tầng, chỉ có công nghệ thôi là chưa đủ.

Lợi thế thực sự cần có thứ gì đó sâu hơn.

Người dùng bỏ sản phẩm của bạn phải gây ra trở ngại thực sự. Sản phẩm phải tích hợp vào thói quen của người dùng, công nghệ cốt lõi không thể hoàn toàn phụ thuộc vào quyết định của các công ty khác.

Bạn càng phụ thuộc vào hạ tầng của bên thứ ba, lợi thế cạnh tranh càng dễ bị tổn thương.

Con đường thứ hai: Nắm bắt nhu cầu vĩnh cửu

Lợi thế thứ hai không rực rỡ như lợi thế công nghệ, nhưng lại phổ biến hơn.

Đôi khi, công nghệ không khó sao chép. Điều quan trọng thực sự là: nắm bắt các nhu cầu bền vững của con người và trở thành nơi đáp ứng những nhu cầu đó.

Trong trường hợp này, lợi thế không nằm ở độ khó kỹ thuật, mà ở tốc độ.

Airbnb, Uber và nhiều nền tảng thành công khác chính là vì họ đã nắm bắt rõ ràng các nhu cầu, và mở rộng quy mô nhanh chóng, chiếm lĩnh thị trường.

Khi đủ nhiều người dùng tụ họp tại một nơi, hệ thống sẽ tự củng cố.

Nhiều người dùng thu hút nhiều người dùng hơn, nhiều thanh khoản thu hút nhiều thanh khoản hơn, nhiều nội dung thu hút nhiều nội dung hơn.

Đối thủ có thể sao chép sản phẩm, nhưng rất khó sao chép hệ sinh thái.

Dự đoán thị trường là ví dụ điển hình. Công nghệ phía sau khá đơn giản, chỉ là hợp đồng liên kết giao dịch với kết quả tương lai, nhiều nhóm có thể làm được.

Nhưng khi một nền tảng tích lũy được thanh khoản và sự chú ý, nó trở thành điểm tụ tự nhiên. Đối thủ mới có thể có chức năng tương tự, nhưng ban đầu họ thiếu hiệu ứng mạng duy trì sự sống của thị trường.

Công nghệ có thể sao chép, vị trí thị trường thì không.

Lớp bảo vệ vô hình

Khi một công ty chiếm lĩnh thị trường, các rào cản bổ sung sẽ tự hình thành.

Chi phí chuyển đổi xuất hiện: người dùng xây dựng quy trình làm việc, lưu trữ dữ liệu, tích hợp sản phẩm vào cuộc sống hàng ngày, rời đi sẽ rất đau đớn

Dữ liệu tích lũy liên tục: càng lâu, công ty càng hiểu rõ vấn đề, các đối thủ mới khó bắt kịp

Kênh phân phối ngày càng mạnh: sản phẩm trở thành lựa chọn mặc định của người dùng

Niềm tin vào thương hiệu hình thành: người dùng không còn so sánh nữa, chỉ quay về nền tảng quen thuộc của mình

Những lực lượng này sẽ liên tục cộng hưởng.

Một công ty bắt đầu bằng tốc độ, dần dần xây dựng các lớp hàng rào, khiến đối thủ ngày càng khó xâm phạm.

Những sai lầm phổ biến của các nhà sáng lập

Nhiều công ty khởi nghiệp vô tình chọn vị trí tồi tệ nhất.

Công nghệ rất dễ bị sao chép. Đồng thời, công ty không đủ nhanh để chiếm lĩnh thị trường.

Trong tình huống này, đối thủ sẽ nhanh chóng xuất hiện, phân chia thị trường trước khi ai đó thực sự dẫn đầu rõ ràng.

Sản phẩm có thể dùng được, ý tưởng hợp lý. Nhưng không có gì ngăn cản mười nhóm làm ra cùng một thứ.

Không có chiều sâu công nghệ, không chiếm lĩnh thị trường, các công ty khởi nghiệp chỉ còn cách chạy đua trong cuộc chiến sao chép vô tận. Nhiều công ty dần dần dừng lại ở đây mà không tiến xa hơn.

Chọn đúng con đường từ sớm

Nhà sáng lập không cần phải có cả hai lợi thế cùng lúc, nhưng phải rõ ràng mình đang đi trên con đường nào.

Nếu lợi thế là công nghệ, chiến lược phải tập trung vào chiều sâu. Năng lực kỹ thuật, R&D, sở hữu trí tuệ, kiến trúc hệ thống trở thành ưu tiên, tốc độ không quá quan trọng, quan trọng là tạo ra thứ đối thủ khó làm lại.

Nếu lợi thế là chiếm lĩnh nhu cầu, chiến lược hoàn toàn ngược lại.

Tốc độ là tất cả. Phân phối, cộng đồng, thương hiệu, thanh khoản phải phản ứng nhanh hơn đối thủ.

Công ty dựa trên chiều sâu công nghệ như một viện nghiên cứu; công ty dựa trên chiếm lĩnh thị trường như một cuộc đổ bộ.

Nếu pha trộn hai chiến lược này, sẽ mất nhiều năm vô ích.

Một sự thật đáng lo ngại

Hầu hết các ý tưởng khởi nghiệp đều không có lợi thế công nghệ.

Điều này có nghĩa là, cạnh tranh thực sự thường là một cuộc đua nước rút.

Nếu sản phẩm của bạn dễ bị sao chép, người chiến thắng chính là người chiếm lĩnh thị trường trước.

Nhà sáng lập thích tin rằng ý tưởng của họ là duy nhất. Thực tế, thị trường thưởng cho thời điểm, thực thi và rào cản nhiều hơn là tính sáng tạo.

Hoặc bạn tạo ra thứ cực kỳ khó sao chép, hoặc bạn chạy đủ nhanh để khi đối thủ phản ứng, thị trường đã là của bạn.

Các công ty hàng đầu cuối cùng sẽ kết hợp cả hai.

Bắt đầu từ một lợi thế, rồi liên tục tích lũy các rào cản khác, cho đến khi hệ thống gần như không thể bị thay thế.

Vì mục tiêu cuối cùng của một công ty khởi nghiệp không chỉ là ra mắt một sản phẩm, mà còn là tạo ra thứ mà thế giới khó có thể thay thế dễ dàng.