Token không cần tên tiếng Trung, nhưng mô hình kinh doanh phía sau là cần thiết.

Tác giả: Curry, Deep Tide TechFlow

Gần đây bạn có thể nhận thấy một điều: mọi người bắt đầu thảo luận về tên gọi của Token.

Giáo sư Yang Bin của Đại học Thanh Hoa đã đăng một bài viết với tiêu đề trực tiếp là “Xác định tên tiếng Trung của Token đã đến lúc cấp bách rồi”; trên Zhihu, các vấn đề liên quan đến dịch thuật đã thu hút 250.000 lượt xem, bình luận đều đang đưa ra ý kiến.

Trong hai đến ba năm qua, giới AI trong nước đều gọi trực tiếp từ Token, không ai thấy có vấn đề gì. Tại sao đột nhiên cần một tên tiếng Trung?

Nguyên nhân trực tiếp có thể là sau Tết Nguyên đán năm nay, người bình thường lần đầu tiên biết rằng Token là phải trả tiền.

OpenClaw biến AI từ trò chuyện thành công việc, một nhiệm vụ chạy qua tiêu tốn hàng chục nghìn Token, hóa đơn tăng vọt; các nhà cung cấp đám mây cũng đồng loạt tuyên bố tăng giá, đơn vị tính cũng là Token.

Cùng lúc đó, Token bắt đầu xuất hiện ở những nơi trước đây không nên có.

Trong hội nghị GTC, Chủ tịch Nvidia Huang Renxun nói rằng Silicon Valley đã có người hỏi trong phỏng vấn “Công việc này có thể chia bao nhiêu Token”, ông đề xuất đưa Token vào trong lương của kỹ sư;

Người sáng lập OpenAI Sam Altman còn nói xa hơn, cho rằng Token sẽ thay thế thu nhập cơ bản toàn dân, mỗi người nhận không phải tiền, mà là sức mạnh tính toán.

Dữ liệu của Tổng cục Thống kê quốc gia cho thấy, lượng tiêu thụ Token trung bình hàng ngày của Trung Quốc từ đầu năm 2024 là 100 tỷ, đến tháng 9 năm 2025 vượt qua 40 nghìn tỷ, năm nay tháng 2 đạt 180 nghìn tỷ. Báo Nhân dân đầu năm đã đăng một bài gọi là “Thảo luận về từ nguyên”, giải thích ý nghĩa của từ này.

Một thuật ngữ kỹ thuật, khi đã vào hóa đơn dịch vụ đám mây, gói lương tuyển dụng và số liệu chính thức, thì không thể tiếp tục gọi bằng tiếng Anh nữa.

Vấn đề là, gọi gì đây?

Nếu chỉ là vấn đề dịch thuật, thực ra đã có câu trả lời từ lâu. Năm 2021, giới học thuật trong nước đã đặt cho Token một tên: từ nguyên.

Nhưng không ai để ý, vì lúc đó Token chỉ là thuật ngữ nội bộ trong giới kỹ thuật.

Giờ thì khác rồi.

Từ “Token” bản thân nó là một chiếc hộp chứa vô hạn, trước đây trong giới tiền mã hóa gọi nó là token, trong an ninh gọi là token, trong AI gọi là từ nguyên. Cùng một từ tiếng Anh, dịch sang tiếng Trung theo hướng nào, thì nó thuộc về lĩnh vực của ai.

Vì vậy, cuộc tranh giành đặt tên cho Token bắt đầu.

Thương nghiệp cần quyền phát ngôn

Việc dịch một từ thường là chuyện của các nhà ngôn ngữ học. Nhưng lần này, hầu như không có nhà ngôn ngữ học nào tham gia vào việc đặt tên.

Tên gọi có tiếng nói lớn nhất hiện nay là “Zhiyuan” (智元).

Người đẩy mạnh nhất là một tổ chức truyền thông AI tên là “Xin Zhiyuan” (新智元). Nếu tên tiếng Trung của Token được định là “Zhiyuan”, thì thương hiệu của công ty này sẽ trùng với thuật ngữ ngành, tương đương như mỗi bài viết thảo luận về Token đều giúp họ quảng cáo miễn phí.

Họ tự viết trong bài quảng cáo cuối cùng: “Chúng tôi đề xuất, dịch Token thành ‘Zhiyuan’ như một nhận thức mới trong ngành: để ‘mới’ lại cho chúng tôi.”

Theo cùng bài viết đó, nhà sáng lập Bạch Xuyên Trí của Trí Tuệ Bách Xuân nhận xét: “Gọi là Zhiyuan rất tốt.”

Anh ấy làm về mô hình lớn, gọi Token là Zhiyuan đương nhiên là tốt. Mỗi lần tính toán của mô hình không còn là một đơn vị tính phí nữa, mà là một “đơn vị cơ bản của trí tuệ”.

Bán Token là bán lưu lượng, bán Zhiyuan là bán trí tuệ, câu chuyện định giá hoàn toàn khác nhau.

Giáo sư Yang Bin của Đại học Thanh Hoa đề xuất “Mô Nguyên” (模元), “mô” tương ứng với mô hình, ai sở hữu mô hình lớn thì nắm giữ quyền sản xuất “Mô Nguyên”. Tên theo hướng mô hình, quyền định giá sẽ thuộc về các công ty mô hình.

Cũng có người đề xuất gọi là “Phù Nguyên” (符元), trở về định nghĩa cơ bản nhất của khoa học máy tính, Token chính là một đơn vị xử lý ký hiệu, không liên quan đến trí tuệ hay mô hình.

Về mặt kỹ thuật, sạch nhất, nhưng người đề xuất là tác giả kỹ thuật độc lập, không có công ty hậu thuẫn, không có vốn đầu tư, trong cuộc thảo luận này hầu như không có tiếng nói.

Tên gọi theo hướng nào, câu chuyện ngành theo đó mà đi, dòng tiền cũng theo đó mà chảy.

Ví dụ xa hơn, ngày Facebook đổi tên thành Meta, “metaverse” từ một khái niệm khoa học viễn tưởng trở thành câu chuyện định giá của một công ty; gần hơn, Trung Quốc tiêu thụ 180 nghìn tỷ Token mỗi ngày, đứng đầu thế giới, nhưng tên gọi của từ này, cách định nghĩa, ai định nghĩa, đến nay vẫn chưa có kết luận…

Quốc gia tiêu thụ Token lớn nhất thế giới, còn chưa nghĩ ra tên gọi của chính thứ họ tiêu thụ.

Nhưng thực ra, từ này đã có tên tiếng Trung từ lâu rồi.

Năm 2021, giáo sư Qiu Xipeng của Trường Khoa học Máy tính Đại học Phục Đán đã dịch Token thành “Từ Nguyên”, được giới học thuật chấp nhận, ghi vào giáo trình. Lúc đó không ai bàn luận về chuyện này, vì lúc đó Token còn không đáng giá.

Giờ thì Token đã có giá trị.

Nó là đơn vị tính giá dịch vụ đám mây, nguồn doanh thu của các công ty mô hình lớn, chỉ số cốt lõi để đo lường quy mô ngành AI của quốc gia. Vì vậy, truyền thông, các lãnh đạo, các giáo sư đều xuất hiện, mỗi người mang theo tên gọi yêu thích của mình và lý do đằng sau.

Việc dịch thuật chưa bao giờ là vấn đề. Vấn đề là, từ này bắt đầu có giá trị từ khi nào.

Huang Renxun tại GTC không tham gia vào cuộc thảo luận đặt tên tiếng Trung. Ông làm một việc đơn giản hơn: giơ lên chiếc đai vô địch in chữ “Token King”, tuyên bố trung tâm dữ liệu chính là nhà máy Token.

Ai sản xuất Token, người đó định nghĩa Token. Tên gọi là gì, ông không quan tâm.

Token, đất đai và đúc tiền

Vì vậy, điều thực sự đáng suy nghĩ không phải là dịch thế nào tốt hơn.

Sau khi “calorie” được xác lập, toàn bộ ngành công nghiệp thực phẩm dựa vào đó để định giá, dán nhãn, hệ thống quản lý. Sau khi “lưu lượng” được xác định trong ngành viễn thông Trung Quốc, nhà mạng tính cước theo lưu lượng, cạnh tranh theo lưu lượng, thiết kế gói cước theo lưu lượng, mô hình kinh doanh xoay quanh hai chữ này hơn mười năm.

Token, hiện đang đi theo con đường tương tự.

Nó đã trở thành đơn vị tính giá dịch vụ đám mây, tiêu chuẩn doanh thu của các công ty mô hình lớn, chỉ số cốt lõi để đo lường quy mô ngành AI của quốc gia. Các quỹ đầu tư mạo hiểm thậm chí bắt đầu bàn luận, có thể trực tiếp trả tiền đầu tư cho Token không.

Một từ khi đã trở thành thước đo tiền bạc, việc đặt tên không còn là dịch thuật nữa, mà là đúc tiền.

Gọi là “Zhiyuan”, quyền đúc tiền thuộc về câu chuyện AI, ai kể câu chuyện về trí tuệ sẽ hưởng lợi. Gọi là “Mô Nguyên”, quyền đúc tiền thuộc về các công ty mô hình, ai có mô hình lớn thì in tiền. Gọi là “Phù Nguyên”, quyền đúc tiền trở lại với công nghệ, nhưng công nghệ không thể tự nói.

Năm 2021, “Từ Nguyên” do giới học thuật đặt ra, không ai để ý, không phải vì dịch không tốt, mà vì lúc đó đồng tiền này còn chưa có giá trị.

Giờ thì nó đã có giá trị, tất cả mọi người đều muốn khắc tên mình lên đó.